Figurenomloop Poldertoren

Figurenomloop Poldertoren
Figurenomloop Poldertoren Figurenomloop Poldertoren Figurenomloop Poldertoren Figurenomloop Poldertoren Figurenomloop Poldertoren

Plaats: Emmeloord

Locatie: Deel 25

Kunstenaar: Hans van Brunschot

Materiaal: aluminium

Jaar: 1992


Beschrijving:

Bij de bouw van de Poldertoren in 1959 opperde bouwmeester A.D. van Eck het idee voor een figurenomloop. Volgens Van Eck moest het een speelwerk worden van verdwijnende schepen en opkomende mensfiguren, die de drooglegging zouden symboliseren. Nadat in een vergadering van de bouwcommissie was gesteld dat de moeilijkheid was iemand te vinden, die de poppen voor dit spel kon maken, ging het plan de ijskast in. Op 27 juli 1962 kwam de gemeenteraad van Noordoostpolder voor de eerste vergadering bijeen. De in 1958 opgerichtte Stichting Carillon Poldertoren droeg tijdens deze gemeenteraadsvergadering het batig saldo van ƒ 3645,16 aan de gemeenteraad over. Het bedrag zou gebruikt worden als aanvangskapitaal voor de aanschaf van een speelwerk in de Poldertoren. Deskundigen hadden becijferd dat een figurenomloop zeker ƒ 7000,- à ƒ 8000,- zou gaan kosten.

Het speelwerk kwam er pas in 1992. Ter gelegenheid van het feit dat de polder een halve eeuw droog was en de gemeente Noordoostpolder 30 jaar bestond, boden 20 sponsoren een figurenomloop aan het gemeentebestuur aan. Na ruim 33 jaar werd begin september 1992 een grijze betimmering, die de ruimte voor een speeluurwerk aan de oostkant van de toren afschermde, weggebroken en werd begonnen met de installatie van de computergestuurde figurenomloop. De figuren in de omloop zijn ontworpen door de kunstenaar Hans van Brunschot uit Moergestel. De figurenomloop is gerealiseerd door de Koninklijke Klokkengieter Petit en Fritsen uit Aarle-Rixtel. De aluminiumfiguren zijn beschilderd met weersbestendige verf. Vier figuren zijn driedimensionaal, twee zijn plat vormgegeven.

De figurenomloop werd op 9 september 1992 door de toenmalige minister-president, drs Ruud Lubbers, in gebruik gesteld. Vanuit de feesttent op het plein voor de toren gaf premier Lubbers het startsein waarop de luikjes van het speelwerk opengingen en de figuren achter elkaar te voorschijn kwamen. Het figurenspel was met toestemming van de eigenaar van de Poldertoren, de N.V. Waterleiding Maatschappij Overijssel, op 12 m hoogte in de toren geplaatst. De vormgeving is echter anders dan de heer A.D. van Eck in gedachte had. Vlak na de ingebruikname bleek dat de figurenomloop niet goed fuctioneerde. Volgens de gemeente moest het speelwerk elk uur van zich laten horen. De figurenomloop werd nagekeken met als uiteindelijk resultaat dat de 6 figuren, die de ontwikkeling van de mensheid van oertijd tot heden in beeld brengt, omlijst door de klanken van het carillon om het hele en halve uur naar buiten komen. In de figurenloop zien we achtereenvolgend: 

De Mammoet: In de laatste ijstijd, meer dan 70.000 jaar geleden, hebben wolharige mammoeten rondgezworven op wat nu het grondgebied van de gemeente Noordoostpolder is. De mammoet in de toren maakt een eenvoudige op- en neergaande beweging vanuit de voetplaat. De verplaatsing van de mammoet wordt daardoor gesuggereerd.

De oermens:  Op de uitgestrekte toendravlakte in het gebied waar nu de Noordoostpolder is, jaagden de Neanderthalers op muskusossen, rendieren en ook op mammoeten. De knots van de oermens maakt een op- en neergaande beweging en stelt een slaande beweging in de richting van de mammoet voor.

Het Koggeschip vormde in de Middeleeuwen de belangrijkste schakel in de opbloeiende handel in Noord-Europa en heeft het Aelmere en de Zuiderzee bevaren. Het schip siert de 65 m. hoge poldertoren ook als windwijzer. In de figurenomloop beweegt de Kogge op en neer vanuit de voetplaat. Daarvoor zijn in tegengestelde richting bewegende golven geplaatst die dat effect nog versterken.

De Pionier: In 1942 viel de Noordoostpoler droog en trokken de eerste pioniers, met de schop in de hand, de polder in om deze te ontginnen. Iedere dag groeven zij 12 tot 14 uur lang geulen, greppels en sloten zodat het overtollige water afgevoerd kon worden. Met het opnemen van 'de pionier' in de figurenomloop wordt een hommage gebracht aan de mannen van het eerste uur. De pionier beweegt de spade die de moeizame grondbewerking van toen symboliseert.

De maaidorser: De inpoldering van de Noordoostpolder leidde tot nieuw land dat hoofdzakelijk bedoeld was als land- en tuinbouwgebied. Het werd een polder met moderne agrarische bedrijven. De maaidorser staat voor deze bedrijfstak, die de basis vormde voor de ontwikkeling van de Noordoostpolder en die daaraan nog steeds een bijdrage levert. De gestileerde machine heeft een roterende beweging door middel van de haspel. 

De industrialisatie: De fabriek laat zien dat niet alleen landbouw bepalend is voor de polder van nu, maar dat ook industrie en diensten een belangrijke rol spelen. De industrialisatie wordt in de laatste figuur gesymboliseerd door een gebouw met een schoorsteen. Moderne techniek wordt aangegeven door twee draaiende tandraderen.

Vrij snel nadat de figurenomloop in gebruik genomen was, viel het figuurspel stil. De oorzaak was duivenpoep en roest deed de rest. Na een grondige restauratie werd het speelwerk op 29 maart 2010 terug in de toren geplaatst en opnieuw in gebruik genomen. Maar ook toen bleek dat de duivenwering niet afdoende was. Een groep wilde duiven die in de Poldertoren was neergestreken poepte het kunstwerk weer helemaal onder. In september 2010 werd de figurenomloop in opdracht van de gemeente stilgezet en provisorisch dichtgemaakt. Voor een deugdelijke en monumentwaardige oplossing was meer tijd mogelijk. De figurenomloop is tot op de dag van vandaag nog steeds buiten werking. In 2020 is gestart met de renovatie van de Poldertoren. In het subsidie plan 'Her ingebruikgeving Poldertoren' van 18 november 2020 staat dat de renovatie in 2 fases is opgedeeld. Tijdens fase 2, die start in het voorjaar van 2022, moeten o.a. de wijzerplaten en de figurenomloop gerenoveerd worden. Doel is dat de figurenomloop weer werkend wordt gemaakt.

Bronnen: Emmeloord Historisch, De Noordoostpolder, de Leeuwarder courant en Omroep Flevoland.

Kunstenaar

Hans van Brunschot is in 1950 in Moergestel geboren. In 1965 ging hij op 15-jarige leeftijd aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Tilburg studeren, waar hij zich bekwaamde in handvaardigheid, beeldhouwen en schilderen. Na zij afstuderen moest hij in militaire dienst. Daarna ging hij tekenles geven op de LTS. In 1975 kreeg hij een filmopdracht van de toenmalige gemeente Moergestel. Na ruim 30 jaar werkzaam te zijn geweest als docent creatieve vakken in het VMBO werd hij gevraagd om vanuit zijn expertise de filmopleiding bij Kunst, Cultuur en Media in Tilburg mede vorm te geven. Na 14 jaar als filmdocent werkzaam te zijn geweest begon hij met het uitbreiden van zijn filmactiviteiten. Naast het commerciële werk voor bedrijven heeft hij in het verleden meermaals gewerkt voor nonprofit-organisaties zoals onderwijs en overheid. In verschillende plaatsen in Brabant zijn bronzen kunstwerken van Van Brunschot te vinden.