Boven Water

Plaats: Lelystad

Locatie: Lelybaan

Kunstenaar: Henk Hofstra

Materiaal: polyester

Jaar: 2010

Beschrijving:

Ter gelegenheid van de eerste editie van het Stadsmuseum Lelystad, een citymarketing project om het imago van Lelystad een boost te geven, ontwikkelde de Friese kunstenaar Henk Hofstra het kunstproject 'Boven Water'. Het hoofd werd in opdracht van Bureau voor Reuring en de gemeente Lelystad gemaakt door VKN projecten bv uit Maassluis. Het kunstwerk, dat op 16 juni 2010 werd geplaatst, is 7,5 meter hoog en bestaat uit een blauw gespoten plein van 1500 vierkante meter, een wit hoofd van 5 meter hoog met fel blauwe ogen en het water tot aan de lippen. Bovenop het hoofd staat een zakenman met een geldkoffertje die een taxi aanhoudt. In dit kunstwerk kan iedereen zich wel herkennen. Het water staat hem aan de lippen. Juist die actualiteit laat je even stilstaan. En daarnaast zorgt de grootte van het kunstwerk vanzelf dat je even stilvalt. In Nederland kennen we het spreekwoord: "het hoofd boven water houden" wat betekent dat je financieel rond kan komen, dat je juist genoeg geld hebt om te kunnen leven. Hofstra wilde uitbeelden dat 'de meeste mensen hun hoofd boven water houden, maar sommige mensen hun hoofd meer boven water houden dan anderen'. Hij verwees daarmee naar 'alle dieren zijn gelijk, maar sommige zijn meer gelijk dan andere', uit het boek Animal Farm van George Orwell. “Het is een beeld van alle tijden.”

Op 18 juni 2010 werd het kunstwerk onthuld door burgemeester Margreet Horselenberg en ambassadeur van Lelystad Edsilia Rombley. Bij die gelegenheid kon Hofstra de burgemeester toezeggen dat het beeld, dat aanvankelijk slechts tijdelijk de Lelybaan zou sieren, dankzij de City Marketing Club Lelystad, in Lelystad zal blijven staan.

Na bijna 15 jaar was het kunstwerk aan onderhoud toe. Het beeld was vies en behoorlijk beschadigd, er zat een flinke barst rondom het polyester hoofd en onderaan zaten gaten. Herstel zou ongeveer € 20.000,- kosten. Het beeld was eigendom van City Marketing Lelystad (CML), maar die had geen geld om het te onderhouden. CML had geprobeerd met de gemeente overeenstemming te bereiken over het opknappen van het beeld, waarbij de gemeente dan de kosten zou dragen, maar dat was niet gelukt. Dat betekende dat, als het beeld dat kon hebben, het weggehaald werd en ergens zou worden opgeslagen. En als het beeld niet geschikt was om te verplaatsen, zou het worden gesloopt. Kunstenaar Henk Hofstra had CML toestemming gegeven om het beeld te verkopen, maar ook om als het niet opgeknapt kon worden, te slopen. “Toch heb ik liever dat het wordt gesloopt dan dat het wordt verkocht. Als het verkocht wordt, weet je niet wie ermee aan de haal gaat en wat ermee gebeurt.” Bron: Radio Lelystad.

In 2022 was het verwaarloosde kunstwerk al in beeld bij de gemeente Lelystad. Dat jaar werden de kosten voor reparatie van het beeld door de gemeente in kaart gebracht. Deze bedroegen toen € 15.000,-. Uit een toelichting op een motie van de raadsfractie van D66 die op 25 februari 2025 in de gemeenteraad behandeld werd bleek dat de gemeente Lelystad lang met CML in gesprek geweest is over de staat van het kunstwerk. CML wilde het kunstwerk alleen aan de gemeente verkopen en vroeg daar een aanzienlijke prijs voor. De reparatiekosten en onderhoud zouden daarnaast ook ten laste van de gemeente komen. De gesprekken leidden uiteindelijk niet tot overeenstemming. De gemeente heeft geen specifiek aankoopbudget voor kunstwerken in de openbare ruimte beschikbaar en daarmee ook geen dekking voor een aankoopvoorstel. In de motie 'Behoud Boven Water' werd het college o.a. verzocht een voorstel te maken om het kunstwerk "om niet" over te nemen van CML, waarna de gemeente verantwoordelijk zou worden voor onderhoud. De motie werd met 47% van de stemmen voor en 52% tegen verworpen. In juni 2025 werd echter bekend gemaakt dat de gemeente Lelystad het kunstwerk overgenomen had van CML om het voor de toekomst te behouden. Dit was te danken aan een initiatief van lokale ondernemers, verenigd in de Rotaryclub Lelystad, die zich inzetten voor het noodzakelijke groot onderhoud en een opknapbeurt. Onder leiding van Tom Lansink van Rotary Lelystad, die in 2025 het 50-jarig bestaan vierde, namen ondernemers het initiatief om fondsen te werven voor het groot onderhoud. De renovatie en de schilderbeurt werden in zomer van 2025 uitgevoerd. Het beeld werd grondig schoongemaakt, alle gaten en scheuren werden met epoxy hersteld en vervolgens werd het hoofd opnieuw hagelwit geschilderd. Lelystadse ondernemers stelden hun mensen, materialen en expertise kosteloos ter beschikking. Het opgeknapte kunstwerk 'Boven Water' werd op 12 september, een dag voor de start van het culturele seizoen in Lelystad, door voorzitter Jop Fackeldey en initiatiefnemer Tom Lansink namens Rotaryclub Lelystad overgedragen aan de wethouders Dennis Grimbergen en Sjaak Kruis. Door een hek weg te halen werd het kunstwerk door de wethouders onthuld. Dankzij de renovatie kan het kunstwerk letterlijk de komende tien jaar weer het hoofd boven water houden. De gemeente Lelystad is verantwoordelijk voor het jaarlijks onderhoud. 

In het tv programma Binnenste Buiten bespreekt kunsthistoricus Geert Pruiksma het kunstwerk 'Boven Water'. Bekijk hier de uitzending. 

Kunstenaar

Henk Hofstra is in 1952 in Terwispel geboren. Na de middelbare school vertrok Henk op 17-jarige leeftijd naar Utrecht om aan kunstacademie Artibus te gaan studeren. Na een jaar stopte hij met deze opleiding om zijn studie voort te zetten aan Academie Minerva in Groningen waar hij eind jaren zeventig afstudeert.

De kunst van Henk Hofstra is figuratief. Hij schildert veelal koeien, tulpen en landschappen, maar ook stadsgezichten en portretten. Hier overheen brengt hij op expressieve wijze slierten verf aan. Zo ontstaat een contrast tussen rust en energie. Een druiptechniek die al werd gehanteerd door diverse Amerikaanse expressionisten in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Henk Hofstra heeft sinds de jaren tachtig regelmatig in binnen- en buitenland geëxposeerd, onder meer in Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen en New York.

Hofstra is tevens betrokken bij spraakmakende kunstprojecten. Zo is hij in 2007 verantwoordelijk voor het blauw verven van een straat in Drachten, een kunstproject dat hij Water is leven noemt. In 2008 voorzag hij het Leeuwarder Zaailand van een aantal enorme geschilderde spiegeleieren. In 2010 realiseerde hij in Lelystad het project Boven Water.