Europabrug

Europabrug

Plaats: Emmeloord

Locatie: Europalaan-Moerasandijviestraat

Architect:

materiaal: div. materialen

Jaar: 1969


Beschrijving:

Bij de inrichting van de Noordoostpolder hebben de loswallen een belangrijke rol gespeeld. De polder was bedoeld om de landbouwproductie en voedselvoorziening van Nederland te vergroten. Alle landbouwproducten werden in de begintijd per schip afgevoerd. De inrichting van de polder was daarop afgestemd. In de hele polder was goederenvervoer over water mogelijk. Aan de buitenrand van ieder dorp werd bij de nabijgelegen vaart een ‘industrieterrein’ met loswal aangelegd. Bij Espel werd aan de zuidoostrand rand, aan het begin van de Espelerdwarstocht, een langgerekt bedrijventerrein met loswal ingericht. Tijdens de bietencampagne, die van half september tot aan de kerst plaatsvond, werden de bieten door de boeren naar de loswal gebracht vanwaar ze per schip naar de suikerfabrieken van de Centrale Suiker Maatschappij (CSM) en de Friesch-Groningsche Coöperatieve Beetwortelsuikerfabriek werden afgevoerd. In 5 dorpen in de Noordoostpolder, waaronder Espel, had de laatst genoemde suikerfabriek een weegbrug laten bouwen. Tijdens de bietencampagne werd daar de lading suikerbiet gewogen voordat deze naar de loswal werd gereden. In het weeghokje was voor iedere fabriek, naast de weegster, een secretaresse werkzaam. In Espel stond geen kiepsteiger, hier werd het bietennet, dat onder de bieten op de wagen lag, door een kraan met een evenaar opgepakt. Als de kraan boven het schip was werden twee hoeken van het net losgetrokken en vielen de bieten in het ruim. De volle bietenschepen voeren vervolgens vanaf de loswal via de 8 km lange Espelervaart naar de Urkervaart en vandaar via de Lemstervaart naar Lemmer waar de overslag in grotere schepen plaatsvond. 

In het uitbreidingsplan West was tegenover de Moerasandijviestraat een brug over de Espelervaart geprojecteerd. Toen de bouw van woningen op gang kwam trokken burgemeester en wethouders van Noordoostpolder in mei 1963 een bedrag van ƒ 54.000,- uit voor een houten noodbrug over de Espelervaart, als schakel tussen oud Emmeloord en Emmeloord-West. De noodbrug kon in 1965 in gebruik worden genomen. In 1967 lagen er plannen om de noodbrug te vervangen voor een definitieve brug die de naam 'Europabrug' zou krijgen. De nieuwe brug ging de Moerasandijviestraat verbinden met de Europalaan. De vraag was alleen of het een vaste dan wel beweegbare brug moest worden. De meningen waren verdeeld. In september 1967 schreef de rentmeester der Domeinen in de Noordoostpolder, ir. Tiete Johannes Schuiringa (1920-1988), een brief aan het college van burgemeester en wethouders van Noordoostpolder. Hierin stelde hij dat het economisch niet verantwoord was de Espelervaart als scheepskanaal te handhaven. Volgens hem zou het vervoer van bieten over de vaart in de toekomst sterk afnemen. Een vaste brug zou dat proces alleen maar versnellen. Daarnaast stelde de rentmeester dat bij handhaving van de Espelervaart als scheepvaartroute onevenredig grote bedragen van ƒ 30.000,- tot ƒ 40.000,- voor het onderhoud aan de vaart besteed moesten worden. Hij vond dat voor dat bedrag de 50.000 bieten die per schip via de Espelervaart vervoerd werden ook naar een andere losplaats gebracht konden worden. 

Op 25 oktober 1967 brachten burgemeester en wethouders van Noordoostpolder een voorstel ter tafel om over te gaan tot de bouw van een lage beweegbare brug waarvan de kosten op ƒ 600.000,- werden geraamd. Een vaste brug, die ƒ 350.000,- zou kosten, was volgens B & W niet uitvoerbaar omdat de Espelervaart dan niet meer voor bietenvervoer per schip gebruikt kon worden. Het Economisch Technisch Instituut voor Overijssel had op verzoek van B & W uitgerekend, dat het bietenvervoer via de Espelervaart de laatste 6 jaar vrij constant was gebleven en dat de schade door het sluiten van de vaart rond 2,5 miljoen gulden kon worden gesteld. De gemeenteraad ging af op het argument van rentmeester Schuringa dat het bietenvervoer over de vaart in de komende jaren sterk af zou nemen. Met 12 tegen 11 stemmen keurden zij een voorstel van raadslid J. de Jong goed om het voorstel van het college enkele maanden op te schorten. De raad wilde eerst een juridische uitspraak over de schadevergoeding die de suikerbieten verwerkende industrieën in Groningen eisten.

Uiteindelijk wonnen de voorstanders van een beweegbare brug het pleit. In april 1968 werd de onderbouw voor de brug namens de gemeente Noordoostpolder openbaar aanbesteed. Op 21 maart 1969 verrichtte burgemeester F.M. van Panthaleon baron van Eck de opening van de 'Europabrug' door op de bedieningsknoppen te drukken. De Europabrug, of zoals hij in de volksmond al snel genoemd werd de 'Bietenbrug', was een basculebrug. Bij dit brugtype gaat het brugdek open en dicht door langs een tandrad te roteren om de horizontale as haaks op het wegdek. In het verlengde van het wegdek was een staart (ballastarm) met contragewicht aangebracht die draaide in de basculekelder in het landhoofd. Een ballastkist, gevuld met beton en schroot, aan het staarteinde, vormde het contragewicht zodat er weinig energie nodig was om de brug te openen.

Zoals verwacht werden in de loop der jaren steeds minder bieten per schip vanuit de Noordoostpolder vervoerd. Op 13 oktober 1969 nam de Coöperatieve Suiker Unie bij Lemmer een nieuwe los-installatie voor bieten in gebruik. Nabij de sluis van de Noordoostpolder was een loswal met uitschuifbare stortsteiger en een weegbrug met een mechanisch monsterneem-apparaat gebouwd. De Suiker Unie had tot de bouw van deze kostbare installatie gekozen omdat de aanvoer van bieten die met kiepauto's van het land werden gehaald, sterk gegroeid was. In 1973 schakelde de Suiker Unie grotendeels over op de aanvoer van suikerbieten via de weg. Nog maar een kwart van de bieten werd dat jaar per schip vanuit de polder vervoerd. Dit leidde ertoe dat 11 laadplaatsen binnen de Noordoostpolder werden gesloten, waaronder de loswal in Espel. In vijf jaar tijd was het aantal laadplaatsen in Nederland afgenomen van 82 tot 19. De bieten uit het zuidelijk deel van de polder gingen naar Ramspol en Schokkerhaven, die uit het noorden naar Lemmer. Vanuit Lemmer werden de bieten in schepen van 500 ton en meer naar de Friesch-Groningsche Suikerfabriek in Groningen vervoerd. Dat was uiteraard economischer. Deze grote schepen konden niet in de polder komen omdat in de sluizen slechts vaartuigen van 300 ton (Urk 400 ton) geschut konden worden.

Het beweegbare wegdek van de 'Bietenbrug' in Emmeloord werd later door een vast wegdek vervangen.

Bronnen: Uitgesproken Espel, Friese Koerier en De Noordoostpolder.

Laatste Update zaterdag, 14 november 2020