Oude kerkhof

Oude kerkhof

Plaats: Urk

Locatie: Wijk 3, Monumentenlaan

Maker:

materiaal: gietijzer en smeedijzer

Jaar: 19e eeuw


Beschrijving:

Het kerkhof bij het Kerkje aan de Zee is de oudste, en tot 1954 enige, begraafplaats op Urk. In de drooggevallen polder werd dat jaar een nieuwe gemeentelijke begraafplaats in gebruik genomen. Het kerkhof ligt aan de zuidzijde van de kerk en is te bereiken via een hek uit 1887. Het hek bestaat uit twee gesmeden ijzeren hekvleugels met achthoekige gietijzeren baluster (hekpaal) met een plaatijzeren boog met de tekst 'LAATSTE RUSTPLAATS'. Het bovenschrift is in het midden gedecoreerd met een doodshoofd met gekruiste beenderen dat de bezoeker maant zich de sterfelijkheid van zijn bestaan te realiseren. De schedel is het symbool van vergankelijkheid en 'memento mori', wat Latijn is voor 'Gedenk te sterven'. De schedel verwijst naar de kortstondigheid van het leven en de betrekkelijkheid van alle aardse bezit.

Het hekwerk van het kerkhof is evenals de toegangspoort, gedeeltelijk in 1887 geplaatst. Het is samengesteld uit achthoekige gietijzer balusters waartussen smeedijzeren hekwerken zijn bevestigd. Aan het merendeel van de balusters zijn verstevigingsbeugels aangebracht. Deze beugels zijn om en om verankerd in metselwerk of natuursteen. Sommige in de vorm van een lelie. Als het kerkhof werd uitgebreid, werd het hekwerk hierop aangepast. Voor de uitbreiding zijn ronde ijzeren balusters aangebracht zonder hekpunten in de vorm van een lelie. Deze ronde balusters staan verankerd in zowel metselwerk als beton. Bron: Monumentenroute Urk.

In vroegere tijden lag de gemiddelde leeftijd op Urk een stuk lager dan tegenwoordig. De dood lag overal op de loer. Kindersterfte, dodelijke ziekten, armoede en de gevaren van de zee beheersten het dagelijks leven op het eiland. De ellende is aan veel grafstenen af te lezen. Op de grafmonumenten, die dicht opeen liggen, is te zien dat de visserij voorspoed maar ook verdriet bracht, regelmatig valt de tekst 'verdronken' of 'gebleven op zee' te lezen. Op de begraafplaats bevinden zich ook twee Nederlandse oorlogsgraven van slachtoffers die omkwamen in de Tweede Wereldoorlog. In 2010 zijn zes in de 19e eeuw meegenomen schedels herbegraven op het kerkhof. Op het graf is in 2013 een monument geplaatst. 

Op Urk worden de overledenen begraven in het geloof dat ze eens zullen opstaan. Daarom zijn alle graven op de begraafplaats oost-west georiënteerd. Dat heeft een symbolische betekenis. Op de dag van de opstanding zal Jezus weerkomen en zoals in de Bijbel staat, zullen zijn voeten staan op de Olijfberg in Jeruzalem. Men zag dat heel plastisch: het graf gaat open, de doden zullen herrijzen en kijken naar het oosten. De graven op het kerkhof worden niet geruimd. De begraafplaats ligt wat hoger dan de omgeving. Op het kerkhof bij het Kerkje aan de Zee wordt niet meer begraven, er zijn alleen nog bijzettingen in familiegraven mogelijk. 

In de zuidwestelijke hoek van de begraafplaats staat een baarhuisje dat in 1974 gebouwd is ter vervanging van het huisje uit 1920. In vroegere tijden werd een baarhuisje, ook wel lijkhuisje genoemd, gebruikt om het lichaam van een overledenen tot de begrafenis op te baren. Het huisje is opgetrokken in baksteen en staat onder een met pannen gedekt zadeldak. In beide langsgevels zijn drie kleine raampjes gemaakt. Aan de achterste kopgevel is een langwerpig hoog raam gesitueerd en in de voorgevel een brede dubbele deur. Aan de zuidzijde van het kerkhof en bij het Kerkje aan de Zee staan de dikste bomen van het voormalig eiland Urk. Enkele historische bomen zijn geveld door de iepenziekte. Van de oorspronkelijk 16 Hollandse iepen zijn er nog 10 over. 

De Stichting Erfgoed Urk heeft een lijst van bedreigd erfgoed opgesteld. Het kerkhof bij het Kerkje aan de Zee staat op deze lijst. Erfgoed Urk meent dat de begraafplaats een monumentenstatus verdient. "Urkers beseffen vaak niet hoe bijzonder Urks oudste dodenakker is. De vervanging van unieke grafmonumenten door ‘glimmende’ marmerplaten is een aanfluiting". Authentieke details verdwijnen stilzwijgend, waaronder de historische nummerplaatjes. Het oudste stuk hek dreigt weg te zakken. Een beschermde status zal resulteren in voldoende fondsen voor renovatie, meent de stichting.

Laatste Update maandag, 25 juni 2018