Cultureel erfgoed in Oostelijk Flevoland

Na de Noordoostpolder was Oostelijk Flevoland de tweede polder die werd aangelegd. In 1950 werd een begin gemaakt met de bouw van de dijken. Na een onderbreking van een jaar, omdat veel materieel moest worden ingezet voor het dijkherstel in Zeeland na de stormramp in 1953, werd op 13 september 1956 de ringdijk om Oostelijk Flevoland gesloten. In november van datzelfde jaar werd het gemaal Wortman bij Lelystad in bedrijf gesteld. Op 29 juni 1957 bereikte de waterstand het niveau van 4,8 meter onder NAP. Dat was op dat moment enkele centimeters beneden de laagst gelegen gronden. Oostelijk Flevoland was officieel droog. Met 54.000 ha is het de grootste polder van de IJsselmeerpolders. Om problemen zoals in de Noordoostpolder te voorkomen zijn voor de waterhuishouding tussen het nieuwe en het oude land randmeren aangelegd. De Noordoostpolder werd direct aan het oude land gelegd waardoor verdrogingsschade ontstond door grondwaterstroming. De randmeren rond Oostelijk Flevoland vormen een buffer, door hun waterpeil zorgen ze voor tegendruk aan de grondwaterstroming, net zoals de Zuiderzee en het IJsselmeer in het verleden hebben gedaan.

In Oostelijk Flevoland wilde men in eerste instantie nog een hiërarchisch nederzettingspatroon ontwikkelen, zoals dat in de Noordoostpolder bestond. In februari 1954 werd de eerste kaart van Oostelijk Flevoland gepresenteerd. Er waren elf dorpen gepland, die een verzorgende functie voor het omringende agrarische gebied moesten vervullen. Eén van deze dorpen, Dronten, zou zich moeten ontwikkelen tot streekcentrum met een hoger voorzieningenniveau. De andere dorpen waren Abbert, Biddinghuizen, Bremerberg, Burchtkamp, Hoophuizen, Larsen, Roggebot, Swifterbant, Zeewolde en Zelhorst. Aan de westkant van de polder was Lelystad geprojecteerd, de stad met een centrumfunctie voor het gehele Zuiderzeegebied en hoofdstad van de nieuwe 12e provincie. De inrichting van Oostelijk Flevoland laat echter zien dat de ideeën over ruimtegebruik en inrichting na de Tweede Wereldoorlog snel zijn veranderd. Van de aanleg van de 11 dorpen zag men al snel af toen bleek dat door de mechanisatie in de landbouw het aantal inwoners van het nieuwe land sterk achter zou blijven bij de eerste voorspellingen. Daarnaast was de toegenomen particuliere mobiliteit en de veranderde sociale contacten tussen de boer en zijn arbeiders aanleiding voor de toekomstige inwoners om het hogere voorzieningenniveau van de grotere kernen zoals Lelystad en Dronten te verkiezen en de kleine dorpen links te laten liggen, zoals dat ook in de Noordoostpolder gebeurde. Een plan uit 1958 ging uit van vijf dorpen in de polder, waarvan Swifterbant, Dronten en Biddinghuizen ook inderdaad zijn aangelegd. De beide andere dorpen, Larsen en Zeewolde, verdwenen in 1965 uit de plannen waardoor het centrum van Oostelijk Flevoland vrij van dorpen bleef. Hier is ook de grootste aaneengesloten oppervlakte landbouwgrond te vinden, terwijl bossen en andere recreatieve voorzieningen vooral aan de randen van de polder te vinden zijn. 

Ondanks de korte bestaansgeschiedenis van Oostelijk Flevoland heeft deze regio aardig wat cultureel erfgoed te bieden. Ten eerste is daar Batavialand in Lelystad, die de bezoeker een breed scala aan erfgoed biedt. De Bataviawerf heeft weliswaar geen authentiek erfgoed, maar geeft een prachtig beeld van de historische scheepsbouw en alles wat daarmee te maken heeft. Daarnaast is er het oude havenhoofd van de haven van Elburg en de oude vluchthaven nabij de Knardijk. Zowel in Lelystad en Dronten als in het buitengebied is cultureel erfgoed te vinden. En uiteraard treft u ook hier talloze vindplaatsen van scheepswrakken en vliegtuigwrakken aan, die gemarkeerd zijn met de bekende palen. Een speciale plaats is ingeruimd voor de gemalen, waar Oostelijk Flevoland zijn bestaan aan te danken heeft. Alle objecten zijn uitvoerig beschreven, voor zover mogelijk gedateerd en van historische informatie voorzien. Kortom, op de volgende pagina's wordt duidelijk gemaakt dat deze regio van Flevoland een ruim aanbod aan erfgoed heeft.

Klik op een plaatje om verder te gaan.