Scheepswrakken in Oostelijk Flevoland

De Zuiderzee is eeuwenlang een belangrijke verbindingsroute voor de scheepvaart. Vervoer van goederen, vee en mensen over de Zuiderzee was veel goedkoper dan over land. Vanaf de Noordzee kon Amsterdam bereikt worden en via de rivieren de IJssel en Rijn werd het Europees achterland bediend. De tocht over de Zuiderzee was erg gevaarlijk. Door diverse zandbanken in de binnenzee en het vaak onstuimige weer vergingen veel schepen met man en muis, waardoor het latere Oostelijk Flevoland uitgroeide tot ’s werelds grootste vindplaats van scheepswrakken in de openlucht. Alleen tussen Biddinghuizen, Dronten en Elburg ligt een gebied waar nauwelijks wrakken zijn aangetroffen. Een middeleeuwse veenrug tussen Elburg en het eiland Schokland, die pas in de 15e eeuw is verdwenen, hield schepen uit de buurt.

Van de 450 scheepswrakken die in de IJsselmeerpolders werden gevonden (Bron: Van Popta) zijn veel scheepswrakken direct na de inpoldering, al dan niet na onderzoek, geruimd. Dit geld met name voor de wrakken uit de Noordoostpolder. Doordat de bodemlagen in Oostelijk Flevoland dikker en slapper (kleiïger) zijn dan in de Noordoostpolder, zijn de scheepswrakken in Oostelijk Flevoland beter bewaard gebleven. Van de 450 gevonden wrakken zijn ongeveer 300 wrakken onderzocht en beschreven. Door de bestudering van de wrakken zijn de archeologen veel te weten gekomen over scheepsbouw en scheepstypen in het verleden. In sommige gevallen worden complete scheepsinventarissen gevonden die een goed beeld geven van het leven aan boord. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is het beleid meer gericht op het behoud van de schepen. In plaats van volledig opgraven wordt ervoor gekozen de schepen op de vindplek (in situ) te behouden voor toekomstig onderzoek. Zo'n 70 wrakken zijn in de bodem bewaard gebleven.

Om het grootste scheepskerkhof in het landschap van Flevoland zichtbaar te maken zijn tussen 2006 en 2008 in het kader van het project 'Vergane schepen rusten in mijn koren', kortweg Vergane schepen, zo'n 200 vindplaatsen gemarkeerd door een baken; een blauw-witte paal van drie meter hoog, met een rood scheepje in top. Niet op alle vindplaatsen kon een paal geplaatst worden omdat landeigenaren geen toestemming gaven. Het ontwerp van het scheepje bleek in de loop der jaren niet duurzaam te zijn. De vele dunne delen bewogen in de wind en waren daarom gevoelig voor roestvorming. In 2022-2023 werden de scheepjes door Landschapsbeheer Flevoland vervangen door nieuwe scheepjes die zo ontworpen zijn dat er geen dunne, beweegbare delen aanzitten. De scheepjes zijn in een ring gemonteerd waardoor ze steviger zijn en de verf langer blijft zitten. De oude scheepjes waren rood, de nieuwe oranje. De nieuwe wrakkenpalen zijn, waar mogelijk, voorzien van een QR-code. De Nationale Postcodeloterij betaalde € 24.200,- voor de aanschaf van de 200 scheepsmarkeringen. De provincie Flevoland subsidieerde de rest van het project dat ervoor moet zorgen dat de Zuiderzeegeschiedenis beter wordt verbeeld. Veel grondeigenaren in Flevoland hebben een scheepswrak op hun terrein. Op 16 maart 2020 kregen zij uit handen van Michiel Rijsberman, gedeputeerde Kunst en Cultuur van de provincie Flevoland, en Arjan de Zeeuw, directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, een scheepswrakkenpaspoort van het wrak dat op hun kavel gevonden is.

Op het grondgebied van de gemeente Dronten zijn 110 scheepswrakken bekend, in Lelystad 50. Op de website van MaSS, waaraan in november 2020 de database van de website Vergane Schepen is toegevoegd, stonden destijds 37 beschrijvingen van scheepswrakken die in Oostelijk Flevoland zijn gevonden. Op flevolanderfgoed.nl zijn deze wrakken alleen te vinden als er aanvullende informatie verstrekt kan worden. Daarnaast vindt u hier beschrijvingen van scheepswrakken die toentertijd (nog) niet in de database van MaSS voorkwamen. Een gevonden scheepswrak wordt altijd genoemd naar de vindplaats. De hoofdletter O staat voor Oostelijk Flevoland en de combinatie van hoofdletter en cijfers voor de kavel waar het scheepswrak lag. De ligging van de kavels waarop de scheepswrakken gevonden zijn kunt u hier op de kavelkaart terug vinden. 

De scheepswrakken zijn hieronder gerangschikt op alfabetische volgorde van de vindplaats. Klik op de foto voor de beschrijving.