Glaskunst 't Voorhuys

Glaskunst 't Voorhuys
Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys Glaskunst 't Voorhuys

Plaats: Emmeloord

Locatie: Beursstraat 1

Kunstenaar: Lex Horn

Materiaal: glas

Jaar: 1953

Beschrijving:

De Noordoostpolder viel in september 1942 droog. Al snel werd gestart met de bouw van Emmeloord. Aan de Deel verrees tussen 1952 en 1953 een multifunctioneel gebouw naar een ontwerp van de architect Alexander Bodon (1903-1993). De uit Hongarije afkomstige Bodon had het complex oorspronkelijk ontworpen voor het dorp Nagele. Het gebouw bestond uit drie aan elkaar geschakelde bouwvolumes; café restaurant 't Voorhuys en de naast elkaar gelegen beurszaal en schouwburg. De interieurs waren van de hand van Hein Salomons (1910-1994). Bron: Nederlands Architectuurinstituut.

Bron: Architectuur en stedebouw in Flevoland

In het kader van de percentageregeling beeldende kunst ontwierp de kunstenaar Lex Horn voor het complex een serie monumentale ramen, die allerlei aspecten van het nieuwe land toonden. De verschillende figuratieve ramen lieten zich als een beeldverhaal lezen. Volgens Horn vroeg de toentertijd moderne architectuur om een nieuwe benadering van de glaskunst, gebruikmakend van grote oppervlaktes en de transparantie van glas. Bijna alle ramen voor 't Voorhuys waren gemaakt in glasappliqué. Hiervoor werd de voorstelling uit gekleurd glas gesneden en laagsgewijs geappliqueerd (geplakt) op een transparante ondergrond zonder gebruik te maken van lood, metaal of beton als drager. Hierdoor trad een directe, optische kleurmenging op. De helder gekleurde glasvlakken overlappen elkaar deels, waardoor er donkere lijnen ontstaan of ze zijn niet helemaal aansluitend tegen elkaar aangelegd, wat doorzichtige lijnen geeft. Door het gebruik van kleurloze en onzichtbare lijm en het versmelten van glaslagen ontstonden meer mogelijkheden en vrijere vormen dan bij het traditionele glas-in-lood. Lex Horn ontwikkelde deze nieuwe techniek onder meer in samenwerking met glazeniers van het bedrijf Glasindustrie Van Tetterode in Amsterdam.

De schouwburg en beurszaal hadden een aparte ingang met een ovaal portiek dat bekroond werd door het kunstwerk Drie Muzen. Links naast de ingang zat een glasappliqué raam dat de geschiedenis van de voedselvoorziening in dit gebied verbeeldde. Zo'n 70.000 jaar geleden jaagden op de uitgestrekte toendra's Neanderthalers op mammoeten, reuzen herten en wilde paarden. In een latere periode gooiden de vissersschepen hun netten uit op de Zuiderzee. Na de drooglegging van de Noordoostpolder was de landbouw het belangrijkste middel van bestaan. De entree was van binnen voorzien van een glazen wand met geëtst glas. Met een mal werd het patroon op het glas aangebracht waarna het in zuur werd gedompeld. In de loop der jaren trad er weleens breuk in de ruiten op maar deze zijn steeds weer met het oorspronkelijke motief hersteld.

De afscheiding tussen de hal en de foyer bestond uit een in 8 vlakken verdeelde glasappliqué wand die de scheepvaart verbeeldde. De Noordoostpolder is teruggewonnen op de zee, waar eeuwenlang schepen voeren. In de beurszaal zat een serie glasappliqué ramen boven de deuren, de zogenaamde bovenlichten. Drie van deze bovenlichten zaten in de muur tussen de foyer en de beurszaal. Zo was er een raam dat 'de handel' als thema had. Bovenaan zien we schepen. Toentertijd werden alle landbouwproducten met schepen afgevoerd. Onderaan is de Beurszaal afgebeeld, waar de wekelijkse beurs werd gehouden. Op donderdagmorgen kwamen de boeren uit de Noordoostpolder hier naar toe om hun producten te verkopen. De voorstelling op het tweede raam verwees naar de schouwburg. Links boven was een dansvoorstelling met publiek verbeeld en daaronder mensen die een expositie bezoeken. De muziekinstrumenten rechts boven verwezen naar een concert en daaronder werd een toneelscène uitgebeeld. Op het laatste bovenlicht was de bedrijvigheid op het nieuwe land te zien.

Jarenlang was het multifunctionele complex het kloppend hart van de Noordoostpolder. Toen de schouwburg, bioscoop en beurszaal in 1995 als zelfstandige organisaties verder gingen werd het gebouw grondig gerenoveerd, de beurszaal werd gesloopt. Met de beurszaal verdwenen ook de bijzonder glaskunstwerken uit de wederopbouwperiode op twee na. Het raam naast de ingang van de schouwburg (foto 1) en een bovenlicht uit de muur tussen de beurszaal en de foyer (foto 6) zijn van de sloophamer gered en bevinden zich nu in het Muzisch Centrum aan het Harmen Visserplein.

Met dank aan Meinke Horn voor het toesturen van informatie en beeldmateriaal. Zwart-wit foto's: Jan Versnel; kleurenfoto: Hennie Smit.

Kunstenaar

Alexander (Lex) Horn werd op 23 oktober 1916 in Nijmegen geboren. Na de HBS ging hij studeren aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam aan de afdeling monumentale en versierende schilderkunst onder leiding van professor Heinrich Campendonck. In 1948 vertegenwoordigde Lex Horn Nederland op de Venetiaanse Biënnale en in 1949 was zijn werk prominent aanwezig op de Beneluxtentoonstelling in Den Haag. 
 
In de jaren vijftig is Horn een veel gevraagd beeldend kunstenaar voor monumentale kunst in tal van nieuwbouwprojecten. Hij realiseerde indrukwekkende sgraffito's, glasappliqué's en wandtapijten. In 1954 ontwierp Lex Horn als eerste glasappliqué ramen voor het in 1956 in gebruik genomen station Eindhoven. Het grote publiek kon in maart 1956 op de tentoonstelling 'De Opdracht' in het Stedelijk Museum kennis maken met glasappliquéramen van Lex Horn, Dick Zwiers, Karel Appel en Joop van de Broek. 
 
Toen in de jaren zestig de abstracte kunst meer en meer in de mode kwam, raakten Lex Horn en andere figuratief werkende kunstenaars in de vergetelheid. De abstracte kunst bracht Horn aan het twijfelen, zoals hij in zijn dagboeken schreef, en weerhield hem om zonder meer door te gaan met zijn expressionistische landschapschilderkunst uit de jaren vijftig. In de laatste vier jaren van zijn leven maakte Horn dan ook robuust geschilderde doeken met een sterk symbolische lading. Lex Horn overleed op 55- jarige leeftijd plotseling op 13 juli 1968 in de Franse plaats Vannes (Bretagne) als hij daar met zijn gezin op vakantie is. 

Laatste Update zondag, 26 februari 2017