De IJsvlet

De IJsvlet
De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet De IJsvlet

Plaats: Urk

Locatie: Klifkade - Klifweg

Kunstenaar: Piet Brouwer

Materiaal: brons / natuursteen

Jaar: 1994

Beschrijving:

Het kunstwerk 'de IJsvlet’ is vervaardigd door de Urker kunstenaar Piet Brouwer. Het kunstwerk is gesigneerd: Piet Brouwer 1992 en heeft een historische achtergrond. In de tijd dat Urk een eiland was kwam het regelmatig voor dat de Zuiderzee dichtgevroren was. Stoere mannen onderhielden dan, vaak onder barre omstandigheden, de verbinding met de buitenwereld. In het notulenboek van 1784 van de Nederlandse hervormde gemeente wordt de ijsvlet voor het eerst vermeld: "Het Heilig Avondmaal kond geen voortgang hebben, om de afwezigheid van een gedeelte der lidmaten, ende vreeze dat een geheele ijsloper met al 't volk zoude zijn vergaan". 

Over het kunstwerk vertelt de kunstenaar in het boekje 'bloedreizen in barre winters': "In 1985 maakte ik al eens een gestileerde betonnen versie van de ijsvlet, en drie jaar later een bronzen exemplaar van de zwoegende tien-koppige bemanning. Die stond een paar jaar bij ons thuis in de kamer en was te zien op een expositie en werd daar toen met aandacht bekeken door een welzijnswerker, en deze berichtte daarover aan wethouder mevrouw Kramer-Brouwer. Zij kwam kijken en vroeg mij wat zo'n bronzen exemplaar, maar dan van een meter of vijf lang, zou moeten kosten, als het als eerbetoon aan de dappere mannen van ons voorgeslacht in de vorm van een monument in het dorp zou kunnen worden geplaatst. Immers, die mannen maakten 's winters vaak 'bloedreizen' tegen een schamele beloning en vervoerden soms zelfs zieken en overledenen, en dat laatste gratis. Een enkele ijsloper-man ontving wel een medaille, maar in het dorp herinnerde niets aan die helpers, redders en bergers. Ik schrok een beetje van de vraag, maar was er wel 'verkeafd' (=ingenomen) mee en ben aan het rekenen geslagen, heb offertes opgevraagd, en mijn eigen kunnen afgetast, en heb toen een prijs genoemd. En toen kwam de opdracht van het gemeentebestuur. Van de ijsvlet in het Zuiderzeemuseum te Enkhuizen werden de maten genomen en een triplexmodel, in schaal', van vijf meter werd uitgeslagen, onder supervisie van mijn jeugdige vriend, de scheepsbouwer Gerrit de Wit. Toen kon het maken van het wasmodel beginnen, en na wat technische problemen kwam het bij de bronsgieter".

Het was in eerste instantie de bedoeling dat het kunstwerk op ware grootte vervaardigd zou worden. Daarvoor was het budget echter niet toereikend. Vervolgens is het beeldhouwwerk op de helft van de ware grootte gemaakt. Piet Brouwer vindt het nog steeds spijtig dat het oorspronkelijke plan niet is uitgevoerd. Aan het kunstwerk heeft hij twee jaar lang, na werktijd, gewerkt. Het beeld, een herinnering aan de “bloedreizen”, is op 21 april 1994 door de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat mevrouw Maij Weggen en de weduwen van de laatste bemanningsleden mevrouw K. Bakker-Koffeman en mevrouw E. Wakker-Pasterkamp onthuld. Het bronzen kunstwerk ‘de IJsvlet’ is geplaatst op een met flagstones betegeld terras. Het kunstwerk heeft een groot gewicht en wordt ondersteund door een aantal heipalen. De flagstones liggen niet allemaal even egaal. Sommige zijn over elkaar heen geschoven. Het beeldengroep symboliseert de ontberingen die Urk heeft gekend en het doorzettingsvermogen van de oude Urkers. Het verbeeldt de eenzaamheid van de ijsvlakte. De vlet, een speciaal voor dit doel vervaardigde boot die voorzien is van glij-ijzers, zit vast in het ijs. Het is vreselijk koud. De mannen, in dikke winterkleding, hebben hun karpoets (hoofddeksels) diep over de oren getrokken. Door middel van touwen zijn ze met de vlet verbonden. Als één van de mannen door het ijs zakte, kon hij met het touw weer in de vlet komen. Aan de voorkant van de ijsvlet zit een katrol. Deze werd gebruikt om de vlet, nadat ze gevaren hadden, weer op het ijs te krijgen. Een zwaar en moeilijk karwei.

Op een koperen plaquette nabij het kunstwerk vind je een gedicht van Tromp  de Vries

Een raadselachtig fenomeen:
tien mannen die wel haast verloren
in dichte nevels om zich heen,
hun hakken in de schotsen boren.

Ze zijn nu gans en al alleen,
er is geen mistsein meer te horen,
en in ’t licht dat van de vuren scheen
ging in de grauwe nacht verloren.

Ze stonden met z’n allen klaar
voor wat een bloedreis wordt geheten,
en hebben huis en haard vergeten
om in een tocht zo bang en zwaar,
en menigmaal in doodsgevaar,
zich met hun element te meten
 Een raadselachtig fenomeen.

Op dezelfde plaquette vind je ook de namen van de bemanning die de laatste tocht in 1950 maakte te weten Albert van Veen, Reijer Post, Tiemen Weerstand, Cornelis Bakker, Hessel van Urk, Jaap van Veen, Jan Bakker, Jan Wakker, Teunis Pasterkamp en Johannes van Veen

Negen dagen na de onthulling van 'de IJsvlet' bezocht Koningin Beatrix Urk ter gelegenheid van koninginnedag. Bij die gelegenheid kreeg zij een door Piet Brouwer vervaardigde replica van het kunstwerk aangeboden.

Op de plek bij de dorpsingang stond jarenlang een Orka op ware grootte. Toen in 1992 gesproken werd over de plaatsing van 'de IJsvlet' ontstond hier veel commotie over. Op 18 maart 1992 stond in het Reformatorisch Dagblad een artikel met de kop: 'Rumoer om orka of ijsvlet'. Hieronder twee fragmenten:

Eén van de eersten die voor het voortbestaan van de orka opkwamen, was H. H. ten Napel. Hij riep de Urker bevolking in een ingezonden stuk in een plaatselijke krant op de orka terug te vragen op de plaats waar hij -of was het een zij?- 'zwom', namelijk in het bassin met fontein bij de dorpsingang. Alleen de orka heeft volgens Ten Napel recht op dit karakteristieke stukje Urk. "De ijsvlet hoort niet bij de dorpsingang", zo betoogt hij. Het plein bij de Bethelkerk vindt hij een geschiktere plaats; dan kunnen de bezoekers van het visserijmuseum tegelijk de vlet bewonderen. Ten Napel is dus in de verste verte niet tegen de komst van een bronzen ijsvlet met bemanning. "Die vlet moet alleen niet op de plaats van de orka komen". [.....] Wethouder S. Kramer-Brouwer toont zich een fervent voorstandster van de ijsvlet. Zij kwam met het idee. Inmiddels heeft ze het nodige geld voor dit kunstwerk ingezameld en voor de vervaardiging ervan opdracht gegeven. De wethouder kan zich de emoties over het verdwijnen van de orka wel voorstellen. "Dat wil ik ook niet bagatelliseren. De orka was een mooie blikvanger, maar had weinig met Urk te maken. Deze vis heeft nooit in de Zuiderzee gezwommen en wordt door Urkers ook niet gevangen. Ik heb gezocht naar iets eigens, iets Urkers, iets dat bij ons voormalige eiland hoort. Bovendien moet het kunstwerk iets uitstralen. Dat doet de ijsvlet".

Na 23 jaar afwezigheid kreeg Urk op 18 mei 2013 zijn Orka terug. Die dag werd aan de Dormakade een nieuwe Orka onthuld.

In het programma Beeldspraak op Omroep Flevoland geeft de kunstenaar uitleg over het kunstwerk

Met dank aan Piet Brouwer voor het geven van informatie

Kunstenaar

Piet Brouwer werd op 21 mei 1933 op Urk geboren. Pas in de begin jaren tachtig van de twintigste eeuw ontstaat zijn passie voor kunst. Hij ontwikkelt een grote voorliefde voor houtsnijden en behaalt zijn klompenmakers diploma. Brouwer was van 1961 - 1992 directeur van een electrotechnisch bedrijf op Urk en combineert in het begin, deze taak met het kunstenaarsschap. Van 1985 - 1990 studeert Piet Brouwer aan de Vrije Academie in Nunspeet. Daar leerde hij zijn houtsnijwerken in was te maken. Ook kreeg hij onderricht in klei en brons. Brouwer werkt het liefst figuratief en haalt de inspiratie voor zijn kunstwerken uit de Urker geschiedenis. Naast beeldhouwwerken maakt hij aquarellen. Piet Brouwer is een gedreven kunstenaar.

Op Urk zijn in de openbare ruimte drie kunstwerken van Piet Brouwer te vinden: ‘de IJsvlet, de Vroemoer en Meester Verstelle. Op Schokland vinden we in het museum op Middelbuurt een beeldje over de ontruiming van het eiland en in de kerk is het doopvont door Bouwer gemaakt. Ook buiten de Provincie Flevoland staan beelden van de Urker kunstenaar: in Rijssen – ‘de Stadsomroeper’ en in Enter – ‘boer met ganzen’ en ‘de Maaier’.

Laatste Update woensdag, 18 oktober 2017