De Zeehond

De Zeehond
De Zeehond De Zeehond De Zeehond De Zeehond De Zeehond De Zeehond De Zeehond De Zeehond

Plaats: Lelystad

Locatie: Oostvaardersdijk

Maker: Scheepsbouwer Koerts

materiaal: hout

Jaar: 1878


Beschrijving:

In de loop der eeuwen zijn er veel schepen vergaan op de Zuiderzee, die met zijn vele ondiepten en onverwachte stromingen lastig te bevaren was. Door de structuur van de zeebodem zonken de meeste schepen snel weg. Daardoor zijn ze vaak goed bewaard gebleven. Bij de drooglegging van de IJsselmeerpolders zijn honderden scheepswrakken tevoorschijn gekomen. In de bodem van de gemeente Lelystad zijn tot op heden 22 traceerbare scheepswrakken. Eén van deze schepen is het schip "De Zeehond".

In het vroege voorjaar van 1886 zeilde het schip "De Zeehond" van schipper Venema op de Zuiderzee. Hij woonde met zijn gezin en knecht aan boord van de tjalk. De zogenaamde Groninger tjalk had een lengte van ruim 23 meter en een breedte van bijna 5 meter. De woonruimte van het gezin bevond zich in het achterschip en was vrij klein. Het schip was uit Zwartsluis vertrokken met een lading van veertigduizend rode veldoven-stenen. Het schip was die dag te zwaar geladen. Het stormde hard, het water sloeg overboord en de lading bakstenen werd drijfnat en alsmaar zwaarder. Het schip zonk naar de bodem van de Zuiderzee. De familie Venema raakte daarmee haar gehele bezit kwijt, maar zij konden zich redden in een sloep en werden door Kamper vissers opgepikt.

Eén en tachtig jaar later, in 1969, werd het schip bij graafwerkzaamheden op kavel OF3, ten oosten van Lelystad gevonden. De zeebodem was inmiddels droog komen te liggen door inpoldering van de voormalige Zuiderzee. Het was een lang en smal schip, helemaal van hout terwijl er in die tijd ook al ijzeren schepen werden gebouwd. Het schip had een bijna rechthoekige, volle ronde boeg die kenmerkend is voor de schepen die na 1600 zijn gebouwd. Ook de kim, dat wil zeggen de overgang van de scheepsbodem naar de zijde is rond. Bij het achterschip lopen de vlakken wat minder stijl op, zodat de onderkant van de achtersteven als een scheg uitsteekt.  Doordat dit uitsteekt heeft het schip minder last van drift en is het beter bestuurbaar. Het karveel gebouwde eikenhouten schip verkeerde in uitstekende staat.

In de natte kleibodem was het hout goed bewaard gebleven. Het water in de bodem heeft het wrak beschermd, er kon geen zuurstof bij komen. Een houten wrak kan niet zo worden bewaard, dan droogt het hout en valt uit elkaar. De lading en inventaris waren nog grotendeels aanwezig. Na afloop van het onderzoek van de archeologen werd besloten het te laten liggen op de vindplaats. Het schip werd uit de polderbodem gehesen, op een stalen frame geplaatst. Men heeft het schip in de openlucht laten drogen en daarna met creosootolie behandelt. Om te voorkomen dat hout gaat rotten wordt het vaak behandeld met houtverduurzamings­middel zoals creosootolie Hout dat met dit middel behandeld is, is bruin van kleur, vettig en ruikt rokerig. Creosootolie is zware olieachtige vloeistof, gemaakt uit steenkoolteer.

Bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed aan de Oostvaardersdijk in Lelystad is de scheepsinventaris en de lading uitgestald. Vanwege de uitbreiding van de vuilstort is het scheepswrak in juni 2009 verplaatst naar het terrein van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Zie ook vergane schepen en de digitale les de Zeehond.

Scheepsbouwer

Annegien Koerts kreeg ‘De Zeehond’ als bruidsschat van haar vader Albertus Koerts mee toen zij op 24 augustus 1878 op 22-jarige leeftijd trouwde met de 23-jarige binnenschipper Willem Venema.

Albertus Koerts was een 23-jarige scheepstimmerknecht toen hij op 7 juni 1855 met de 24-jarige Tietje Mensen trouwde. Hij klom op tot eigenaar van een scheepswerf in Kalkwijk (Hoogezand), waar ‘De Zeehond’ gebouwd is.  Een scheepsbouwer bouwde 'op het oog'.  hij had geen bouwtekeningen en was afhankelijk  van ervaring en goed bewaarde familiegeheimen.

Scheepsbouwer Koerts was bijzonder teleurgesteld over het verlies van 'de Zeehond' en over de slordige wijze van werken van zijn schoonzoon. Vanaf dat moment kwamen de familiecontacten op een laag pitje te staan.

Laatste Update zondag, 04 november 2012