Portretreliëf ds. A.S. Talma

Portretreliëf ds. A.S. Talma
Portretreliëf ds. A.S. Talma Portretreliëf ds. A.S. Talma

Plaats: Urk

Locatie: Ankerplaats 2

Kunstenaar: Dirk Wolbers

Materiaal: brons

Jaar: 1918

Beschrijving:

Onder de luifel, voor de hoofdingang van Talma Haven, hangt een bronzen plaquette van 80 x 70 cm die herinnert aan de naamgever van het zorgcentrum. Aritius Sybrandus (Syb) Talma is in 1864 geboren als zoon van de Hervormde predikant A.W.L. Talma. Syb Talma trad in de voetsporen van zijn vader. Na zijn middelbare schoolopleiding aan het gymnasium in Dordrecht studeerde hij van 1882 tot 1887 theologie aan de Universiteit van Utrecht en werd predikant in Heinenoord (1888-1891), Vlissingen (1891-1895) en Arnhem (1895-1901). Op 20 januari 1888 trouwde Syb Talma in Dordrecht met Margaretha van Schaardenburg. Mede door zijn schoonvader Jan Gerrit van Schaardenburg, die een rijstpelmolen in Dordrecht bezat, was hij onder de indruk gekomen van de sociale wantoestanden rond de eeuwwisseling, met name voor de arbeiders. Rond 1892 werd Talma lid van het protestantse arbeidersverbond Patrimonium en de Anti-Revolutionaire Partij (ARP), voor een hervormd predikant van de zogenaamde ethische richting een ongewone zaak. Mede onder Talma's invloed ontwikkelde zich binnen de christelijke arbeidersbeweging een strijdbaarder geest, wat in 1909 leidde tot de oprichting van het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV). In 1901 verliet Talma zijn gemeente in Arnhem om voor de ARP als kamerlid de Tweede Kamer in te gaan. Het ministerie van Landbouw, Handel en Nijverheid viel hem ten deel in het kabinet-Heemskerk (1908-1913). Twee maanden na zijn aantrede verdedigde Talma de door zijn voorganger Jacob Dirk Veegens voorbereidde Visserijwet die dat jaar door beide kamers werd aangenomen. Deze wet regelde onder meer de vaststelling van de grenzen tussen binnen- en kustvisserij, de registratie van vissersschepen, de keuring van gekaakte haring en de instelling van een College voor de visscherijen en van een Visserij-inspectie. In 1913 voerde Syb Talma de eerste Invaliditeits- en Ouderdomswet in. Een onderdeel hiervan was de ouderdomsregeling die voorzag in een rente vanaf het 70-ste jaar.

Na de verkiezingsnederlaag van de ARP in 1913 trad Talma uit de politiek en vatte zijn oude beroep van predikant weer op. Op 1 juli 1914 deed ds. Talma zijn intrede bij de hervormde gemeente in Bennebroek. Zijn gezondheidstoestand noodzaakte hem in april 1916 emiraat aan te vragen. Nog geen 3,5 maand later overleed Syb Talma op 12 juli in het Haarlemse Diaconessenhuis aan hartproblemen, slechts 52 jaar oud. Dominee Talma, de grondlegger van de sociale wetgeving in Nederland, werd op 15 juli in Bennebroek begraven. Vanwege Talma’s inzet voor de arbeidersklasse plaatste het CNV in 1918 boven het graf een monumentaal gedenkteken met twee bronzen beelden van een knielende jonge- en oude arbeider. Het grafmonument is vervaardigd naar een ontwerp van beeldhouwer Dirk Wolbers. In het midden staat een grafzerk met een driehoekige punt. Bovenaan staat in kapitale letters de tekst: DE GEDACHTENIS DES RECHTVAARDIGEN ZAL TOT ZEGENINGEN ZIJN. Daaronder bevindt zich een rechthoekige, bronzen plaquette met in het midden een en profil en naar links kijkend portret van de predikant en politicus Syb Talma. Onder het Portretmedaillon staat het opschrift: 

DS. A.S. TALMA
GEBOREN TE ANGEREN 17 FEBRUARI 1864
OVERLEDEN TE BENNEBROEK 12 JULI 1916
PREDIKANT BIJ DE N.H. GEMEENTE TE
HEINENOORD, VLISSINGEN, ARNHEM EN
BENNEBROEK - LID DER TWEEDE KAMER
EN VAN 1908 TOT 1913 MINISTER VAN
LANDBOUW, NIJVERHEID EN HANDEL

Rechts boven het medaillon staat de signatuur DW 18, het monogram van Dirk Wolbers en het jaartal 1918. De plaquette bij Talma Haven draagt in de rechter bovenhoek dezelfde signatuur en hetzelfde jaartal en ook het portret en de tekst zijn identiek. Het reliëf is een afgietsel  van de plaquette van het grafmonument in Bennekom.

In 1928 werd in Veenwouden de ‘Christelijke Vereniging tot verzorging van Ouden van Dagen, Talma Rustoorden’ opgericht met als doel huisvesting, voeding en verzorging van hulpbehoevende ouderen. Datzelfde jaar werd in Veenwouden het eerste Talma Rustoord opgezet. Daarna zijn er verzorgingstehuizen geopend in Damwoude (1929), Apeldoorn (1933) en Urk (1964). Daarnaast richtte deze Vereniging ook een tweetal verpleeghuizen in Veenwouden en Emmeloord op. In 1993 werden de Talma-huizen verzelfstandigd. Als herinnering aan de oorsprong van de instellingen kregen de verpleeg- en verzorgingstehuizen in Veenwouden, Balk, Urk, Emmeloord en Apeldoorn deze plaquette voor in de ontvangsthal. De naam 'Talma Rustoorden' is inmiddels gewijzigd in Stichting Talma Zorginstellingen. Aan de Stichting zijn zeven verpleeg-/verzorgingshuizen verbonden, waaronder Talma Haven. Bron: A.S. Talma Stichting.

Kunstenaar

Dirk Johannes Wolbers, geboren op 10 januari 1890 in Haarlem, was de zoon van architect Johannes (Jan) Wolbers (1858-1932), die hem in de praktijk opleidde. In 1903 ging Dirk samen met zijn broer Johannes in het Belgische Mons in de leer bij Léon Gobert waar hij zijn eerste beeldhouwlessen kreeg. Van 1905 tot 1907 kreeg hij les aan de Tekenschool voor de werkende stand in Amsterdam. Op 17 jarige leeftijd deed Dirk Wolbers toelatingsexamen voor de Rijksacademie van beeldende Kunsten in Amsterdam waar hij twee jaar studeerde bij Bart van Hove. Vervolgens vertrok hij weer naar België om gedurende een jaar aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Brussel bij Charles van der Stappen zij opleiding te voltooien. In 1911 won Wolders de derde prijs bij de ‘Prix de Rome’. Na zijn militaire dienstplicht te hebben vervuld vestigde Dirk Wolbers zich in 1916 als beeldhouwer in Den Haag. Voor de Tweede Wereldoorlog vervulde hij een aantal bestuursfuncties, o.a. als penningmeester van ‘Pulchri Studio’(1933-1942) en als voorzitter van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers (1938-1942).

Dirk Wolbers was tekenaar en beeldhouwer. Hij werkte in steen en brons. Zijn voornaamste beeldhouwwerken zijn het grafmonument van ds. A.S. Talma (1918) in Bennebroek, zeven grote figuren (1920) voor Rotterdamse Stadhuis aan de Coolsingel dat op 14 mei 1940 gebombardeerd is, het Watersnoodmonument (1922) - ter nagedachtenis van de watersnoodramp in 1906 - in Tasdijk (Kloosterzande), de granieten beeldengroep 'Veilig in 't Verkeer' (1937) op de Conradbrug in Den Haag, het Oorlogsmonument in Zeist (1946), beeldengroep voor het oorlogsmonument (1950) in Vlaardingen, beeld van Maria de La Quellerie - vrouw van Jan van Riebeeck - (1952) in de Zuid-Afrikaanse stad Kaapstad en het Verzetsmonument (1953) in Deventer. Daarnaast heeft hij kleinplastiek, portretten en penningen gemaakt. Dirk Wolbers kwam op 22 september 1957 bij een verkeersongeval in Voorschoten op 67-jarige leeftijd om het leven. 

 

Laatste Update dinsdag, 05 juni 2018