Gereformeerde kerk

Gereformeerde kerk

Plaats: Bant

Locatie: Noordwend 4

Architect: H. Eldering

materiaal: baksteen, dakpannen, glas, beton

Jaar: 1954


Beschrijving:

Toen de Noordoostpolder in 1942 droogviel stond de verzuiling in Nederland nog rechtovereind. In de dorpen werden door de Directie Wieringermeer drie kerken en bijbehorende scholen gepland. In Bant werden een Gereformeerde kerk, een Nederlands Hervormde kerk en een Katholieke kerk gerealiseerd. De Gereformeerde kerk kreeg een prominente plaatsing, zijdelings aan het dorpsveld.

De Gereformeerde kerken van Bant en Luttelgeest vormden samen een gemeente tot deze gesplitst werden. Op 1 januari 1953 werd de Gereformeerde Kerk van Bant geïnstitueerd. Op 28 maart 1954 werd ds. Barend Jan Aalbers (1929) als eerste predikant van de gemeente geïnstalleerd in de houten noodkerk in Bant. De eerste steen voor het definitieve kerkgebouw werd in 1954 gelegd. De tekst op deze stichtingssteen luidt: "Bouw hier o Heer Uw kerk". De kerk werd gebouwd door de fa. K. Salverda en Zonen uit Kuinre naar een ontwerp van architect Hindrik Eldering. Na de Tweede Wereldoorlog was bij de Gereformeerde Kerken geen sprake van een vast omlijnde bouwvisie. Een gereformeerd kerkgebouw moest als vanouds bescheiden en nederig zijn. De kerkzaal heeft een achthoekige vorm en staat onder een met pannen gedekt tentdak, een dak met acht driehoekige dakvlakken die boven in de nokpunt samenkomen. De gevels zijn van geel-rood genuanceerde baksteen opgetrokken in halfsteensverband, een metselverband voor halfsteensmuren, waarbij de strekkenlaag per laag een halve steen verspringt. Het metselverband wordt hier en daar onderbroken door een vierkante baksteen. Kenmerkend voor de stijl van Eldering zijn de grote glas-in-betonvensters. Het gebouw heeft een breed voorportaal onder een flauw lessenaarsdak. Boven het portaal zitten 4 vrijwel vierkante vensters met witte betonnen kozijnen. Aan de rechterkant van de kerkzaal is een rechthoekige verenigingsgebouw met 3 lokalen aangebouwd dat onder een zadeldak staat. Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders.

De kerk is van het type centraalbouw. Er was dus bewust uitgegaan van de opvatting die een centraliserende werking van de kerkruimte voorstaat; het zich scharen van de gemeente om de verkondiger van het Woord. Een nadrukkelijke plaats was ingeruimd voor het liturgisch centrum doordat één van de acht wanden, de wand recht tegenover het voorportaal, in een donkere warmgetinte houtbekleding was uitgevoerd. In het midden van deze wand stond de kansel op een verhoging met links de avondmaalstafel en rechts het doopvont. De kerk had een sleepladenorgel met electrische tractuur van de Amsterdamse orgelbouwer Cornelis Verweijs in gebruik, dat in 1955 gebouwd en geplaatst was onderleiding van de orgeldeskundige en schrijver Mr. Arie Bouman. Kijk hier voor meer informatie over het orgel.

Op een gemeenteavond in november 1953 presenteerde architect Eldering de tekeningen voor het kerkgebouw. Hij had op het dak het Latijnse kruis getekend. Maar daar werd bezwaar tegen gemaakt. Het Latijnse kruis werd afgewezen, men vond het te rooms. Dus werden de plannen aangepast en kwam er op de nok van het 12 meter hoge dak een Hugenotenkruis te staan, een kruis dat van oorsprong een teken was waaraan Franse protestanten, de hugenoten, herkend konden worden. Na de Tweede Wereldoorlog werd het een belangrijk symbool voor Protestants Nederland. Het centrum van het kruis wordt gevormd door vier vlammen die samen een Maltezer kruis vormen, een achtpuntig kruis dat gedragen werd door de ridders van de Johannieterorde, een geerstelijke ridderorde uit de Middeleeuwen. De vier harten tussen de armen van het Maltezer kruis verwijzen naar liefde in het algemeen en de liefde voor het Evangelie in het bijzonder. De harten zijn open en staan voor toewijding naar het Woord van God. De twaalf punten die het kruis in totaal telt staan symbool voor De Twaalf Artikelen des Geloofs, de centrale geloofsbelijdenis uit het christendom. De duif onderaan het kruis is een symbool voor de Heilige Geest die neerdaalde uit de hemel tijdens de doop van Jezus in de Jordaan. Een identiek kruis staat op het gebouw van PKN de Zaaier in Ens. Deze kerk werd eveneens gebouwd naar een ontwerp van architect Eldering en is in 1955 in gebruik genomen. Hetzelfde kruis heeft Eldering vaker op zijn kerkgebouwen toegepast. Zo staat het o.a. ook op de Gereformeerde kerk in Niezijl  (1951), de Midlummerlaankerk in Harlingen (1953), de Petruskerk in Serooskerke (1953) en de Ichthuskerk in Emmen (1954) 

In 2004 fuseerde de kerk met de Ned. Hervormde gemeente tot SoW-gemeente en namen hun intrede in de voormalige Katholieke kerk. De kerkgebouwen van de Gereformeerde kerk en de Hervormde gemeente werden verkocht. De Gereformeerde kerk werd als woonhuis in gebruik genomen. Het Hugenotenkruis werd van de nok van het dak gehaald en links naast de doopkapel in de tuin van de Bantsiliek geplaatst. Het Kerkgebouw van de voormalige Gereformeerde kerk sluit het dorp aan de noordkant af.

Architect

Hindrik (Hink) Eldering is op 13 januari 1915  in Hoogkerk geboren. Hij treedt in de voetsporen van zijn grootvader architect Cornelis Hermanus Eldering (Suameer 1854 - Hoogkerk 1932). Hindrik Eldering was van gereformeerde komaf. In die tijd was het nog heel gebruikelijk dat je je boodschappen deed bij de bakker en slager uit je eigen zuil. En zo zal dat ook gegaan zijn wanneer er een architect nodig was. Zo ontwierp Eldring voor de gereformeerden in Wieringermeer een kerkgebouw (1949) in Middenmeer. In de periode 1949-1975 ontwierp hij 17 gereformeerde kerken in Nederland. Kenmerkend voor het werk van Hindrik Eldering zijn de glas-in-betonvensters zoals bij de Gereformeerde kerken in Ens (1954-'55) en Bant (1954). De in Bant toegepaste zeszijdige centraalbouw komt ook terug bij zijn kerken te Aalden (1954), Castricum (1955) en Schoondijke (1956-'57). In 1956 ontwierp Hindrik Eldering het in die tijd spraakmakende imposante complex aan het Europaplein in Leeuwarden, bestaande uit het Eurohotel en de naastgelegen autoshowroom en appartementen. Het hotel, een 9-laags gebouw, was de eerste hoogbouw van de stad aan wat toen nog het Harlingerplein heette. Hindrik Eldering overleed op 28 januari 1993 in Leeuwarden op de leeftijd van 78 jaar.

Laatste Update woensdag, 28 oktober 2020