Windwijzer

Windwijzer
Windwijzer Windwijzer Windwijzer

Plaats: Emmeloord

Locatie: Deel

Kunstenaar: Koninklijke Klokkengieterij B. Eijsbouts

Materiaal: koper en bladgoud

Jaar: 1959

Beschrijving:

Boven op de Poldertoren staat een windwijzer, ook wel windvaan genoemd. Als materiaal voor een windwijzer wordt bij voorkeur roodkoper gebruikt. De voordelen zijn dat het niet door roest wordt aangetast en gemakkelijk te bewerken is. De soepelheid van het materiaal bepaalt in sterke mate welke vorm de windwijzer kan krijgen. Voor op de Poldertoren werd gekozen voor een windwijzer in de vorm van een koggeschip omdat dit scheepstype in de middeleeuwen met handelswaar op het Aelmere en later de Zuiderzee gevaren heeft. Een kogge was een zeegaand vrachtschip met hoge voor- en achterkant, die bekroond waren met kantelen. Een ander kenmerk is dat de scheepsromp overnaads gebouwd is. De tuigage bestond uit een zware midscheepse mast die een vierkant razeil droeg en daarboven een kraaiennest. Het eerste scheepswrak dat in de bodem van de Noordoostpolder opgegraven is, was van een kogge. Het wrak werd in februari 1944 ten zuiden van Kuinre en ten oosten van Blokzijl gevonden op kavel NM107, vandaar de naam Kogge NM107. 

Tijdens de bouw ontstaat het idee om de toren te bekronen met een windwijzer, een instrument om de windrichting te bepalen. Het gestileerde koggeschip is bevestigd aan een stang, die door middel van een verticale as op de wind draait. Wijst de voorsteven van het schip naar het westen, dan is er sprake van een westenwind. Het kraaiennest, boven in de mast, is driedimensionaal uitgevoerd. De romp van de kogge is min of meer driedimensionaal. Hiervoor zijn de koperplaten in reliëf tot twee helften geklopt (gedreven) en door middel van klinken of solderen samengevoegd. Het zeil is uit een enkele koperplaat geklopt. De 5,00 m hoge en 2,50 m brede koperen windwijzer is overtrokken met bladgoud. De kogge glimt hierdoor en is nu beschermd tegen het ontstaan van een laagje patina door weersinvloeden. De 250 kg zware windwijzer is gemaakt door de Koninklijke Klokkengieterij B. Eijsbouts uit Asten en op 26 januari 1959 op de toren geplaatst.

Sommige menen in het koggeschip op de Poldertoren een hulk te herkennen. Bron: Rondom Schokland, herfst 2017, blz. 40. Een kogge werd gebouwd op een rechte kiel, een hulk daarentegen op een ronde kiel. De hulk is eveneens een vrachtschip uit de middeleeuwen en had net als de kogge aanvankelijk één mast, maar later kregen de grotere hulken drie masten. De Friese koerier van donderdag 29 januari 1959 meldt onder de kop "Koggeschip op poldertoren" het volgende: "Maandagmiddag is op de poldertoren, welke te Emmelooord gebouwd wordt op De Deel, de windwijzer aangebracht. Dit is ditmaal geen haan, doch een fraai verguld koggeschip. Van officiële zijde bestond voor dit karwei belangstelling; onder de aanwezigen bevond zich de heer A.D. van Eck hoofd van de bouwkundige afdeling van de NOP". De kunstenaar heeft, waarschijnlijk uit esthetisch oogpunt, de kogge een wat rondere vorm gegeven. De kunstenaar heeft niet de zichtbare werkelijkheid nagebootst, maar gewerkt naar de verbeelding.

Laatste Update woensdag, 18 september 2019