Figurenomloop

Figurenomloop
Figurenomloop Figurenomloop Figurenomloop Figurenomloop Figurenomloop

Plaats: Emmeloord

Locatie: Deel 25

Kunstenaar: Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen

Materiaal: aluminium

Jaar: 1992

Beschrijving:

Bij de bouw van de Poldertoren in 1959 opperde bouwmeester A.D. van Eck het idee voor een figurenomloop. Toen kwam daar niets van terecht. Op 27 juli 1962 kwam de gemeenteraad van Noordoostpolder voor de eerste vergadering bijeen. De in 1958 opgerichtte Stichting Carillon Poldertoren droeg tijdens deze gemeenteraadsvergadering het batig saldo van ƒ 3645,16 aan de gemeenteraad over. Het bedrag zou gebruikt worden als aanvangskapitaal voor de aanschaf van een speelwerk in de Poldertoren. Deskundigen hadden becijferd dat een figurenomloop zeker ƒ 7000,- à ƒ 8000,- zou gaan kosten. Het speelwerk kwam er pas in 1992. Ter gelegenheid van het feit dat de polder een halve eeuw droog was en de gemeente Noordoostpolder 30 jaar bestond, boden 20 sponsoren een figurenomloop aan het gemeentebestuur aan. De omloop, die door de Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen in Aarle-Rixtel gemaakt is, werd op 9 september 1992 door de toenmalige premier Ruud Lubbers, in gebruik gesteld. Het figurenspel was met toestemming van de eigenaar van de Poldertoren, de N.V. Waterleiding Maatschappij Overijssel, op 12 m hoogte in de toren geplaatst. Om het hele en halve uur kwamen 6 figuren naar buiten die de ontwikkeling van de oertijd tot heden gestileerd weergeven.

De Mammoet: In de laatste ijstijd, meer dan 70.000 jaar geleden, hebben wolharige mammoeten rondgezworven op wat nu het grondgebied van de gemeente Noordoostpolder is. De mammoet in de toren maakt een eenvoudige op- en neergaande beweging vanuit de voetplaat. De verplaatsing van de mammoet wordt daardoor gesuggereerd.

De oermens:  Op de uitgestrekte toendravlakte in het gebied waar nu de Noordoostpolder is, jaagden de Neanderthalers op muskusossen, rendieren en ook op mammoeten. De knots van de oermens maakt een op- en neergaande beweging en stelt een slaande beweging in de richting van de mammoet voor.

Het Koggeschip vormde in de Middeleeuwen de belangrijkste schakel in de opbloeiende handel in Noord-Europa en heeft het Aelmere en de Zuiderzee bevaren. Het schip siert de 65 m. hoge poldertoren ook als windwijzer. In de figurenomloop beweegt de Kogge op en neer vanuit de voetplaat. Daarvoor zijn in tegengestelde richting bewegende golven geplaatst die dat effect nog versterken.

De Pionier: In 1942 viel de Noordoostpoler droog en trokken de eerste pioniers, met de schop in de hand, de polder in om deze te ontginnen. Iedere dag groeven zij 12 tot 14 uur lang geulen, greppels en sloten zodat het overtollige water afgevoerd kon worden. Met het opnemen van 'de pionier' in de figurenomloop wordt een hommage gebracht aan de mannen van het eerste uur. De pionier beweegt de spade die de moeizame grondbewerking van toen symboliseert.

De maaidorser: De inpoldering van de Noordoostpolder leidde tot nieuw land dat hoofdzakelijk bedoeld was als land- en tuinbouwgebied. Het werd een polder met moderne agrarische bedrijven. De maaidorser staat voor deze bedrijfstak, die de basis vormde voor de ontwikkeling van de Noordoostpolder en die daaraan nog steeds een bijdrage levert. De gestileerde machine heeft een roterende beweging door middel van de haspel. 

De industrialisatie: De fabriek laat zien dat niet alleen landbouw bepalend is voor de polder van nu, maar dat ook industrie en diensten een belangrijke rol spelen. De industrialisatie word in de laatste figuur gesymboliseerd door een gebouw met een schoorsteen. Moderne techniek wordt aangegeven door twee draaiende tandraderen.

Vrij snel nadat de figurenomloop in gebruik genomen was, viel het figuurspel stil. De oorzaak was duivenpoep en roest deed de rest. Na een grondige restauratie werd het speelwerk op 29 maart 2010 terug in de toren geplaatst en opnieuw in gebruik genomen. Maar ook toen bleek dat de duivenwering niet afdoende was. Een groep duiven poepte het kunstwerk weer helemaal onder. In september 2010 werd de figurenomloop in opdracht van de gemeente stilgezet en provisorisch dichtgemaakt. Voor een deugdelijke en monumentwaardige oplossing was meer tijd mogelijk. De figurenomloop is tot op de dag van vandaag nog steeds buiten werking.

Bronnen: Emmeloord Historisch, Canon Noordoostpolder en de Leeuwarder courant.

Maker:

In 1660 begon Nicolas Jullien, telg uit een oud klokkengietersgeslacht, een gieterij in het Franse Lotharingen. Zijn voorouders waren rondtrekkende ambachtslieden die aan de voet van een kerktoren grote ovens bouwden. Daarin smolten ze koper en tin dat ingezameld was onder boeren en burgers om er de klok van te gieten. Rond 1690 kwam Nicolas met zijn kinderen, waaronder zijn zoon Alexius (1662-1734) en dochter Maria naar Nederland en vestigde zich in Weert. Nadat de kinderen van Maria, die met de chirurgijn Jean Petit († 1695) gehuwd was, met de dood van hun moeder in 1703 wees waren geworden, haalde Nicolas hen naar Weert. Daar leerden zij het vak bij hun oom Alexius Julien. Van de kinderen Petit vestigden Jean Petit (1692-1768) zich omstreeks 1720 in Helmond en zijn broer Joseph (1695-1745) in Someren. Josephs zoon Alexius verhuisde in 1787 samen met zijn zonen Henricus, Everardus en Alexius jr. naar Aarle-Rixtel, een uiterst geschikte plek vanwege de leemputten als vaste leverancier voor klei om klokmallen te maken. Dochter Aldegonda huwde met Izaac Fritsen. Toen Henricus als de laatste Petit in 1815 met klokkengieten ophield, werd de gieterij voortgezet door Henricus Fritsen, de zoon van Aldegonda Petit en Izaac Fritsen. Sindsdien heet de klokkengieterij Petit & Fritsen.

Sinds 1907 is de klokkengieterij gevestigd in het monumentale pand aan de Klokkengietersstraat 1 in Aarle-Rixtel. In de Tweede Wereldoorlog werden door de Duitsers duizenden kerkklokken gevorderd en vanwege het gebrek aan grondstoffen voor de wapenindustrie omgesmolten. Na de oorlog leidde dit tot een opleving in de klokkenproductie en groeide Petit & Fritsen tot een bedrijf met 80 medewerkers. Daarna richtte de kokkengieterij zich op export naar Noord- en Zuid-Amerika en Azië. De klok van de Dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte is in Nederland de bekendste 'Petit & Fritsen'. 

Het 354 jaar oude familiebedrijf werd op 1 mei 2014 overgenomen door de Koninklijke Eijsbouts omdat de laatste directeur, Frank Fritsen, geen opvolger kon vinden om het bedrijf voort te zetten. Op 11 april goot Fritsen zijn laatste klok. De naam Petit & Fritsen blijft na de fusie bestaan maar de klokken worden voortaan in Asten gegoten. Petit & Fritsen maakten luidklokken, beiaarden, automatische klokkenspelen, torenuurwerken en figuuromlopen. Met de overname door Eijsbouts kwam een eind aan het gebruik van de laatste houtsmeltoven, voor klokken zwaarder dan 2.500 kg.

Bron: Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen en klokkenluiders.nl

Laatste Update woensdag, 13 november 2019