Drie Muzen

Drie Muzen
Drie Muzen Drie Muzen Drie Muzen Drie Muzen Drie Muzen Drie Muzen Drie Muzen

Plaats: Emmeloord

Locatie: Beursstraat

Kunstenaar: Jan Bons

Materiaal: koper

Jaar: 1953

Beschrijving:

Als één van de eerste gebouwen in Emmeloord werd het multifunctionele gebouw 't Voorhuys naar een ontwerp van architect Alexander Bodon gebouwd. Het complex met schouwburg, beurszaal, hotel en café-restaurant bestaat uit drie aan elkaar geschakelde volumes. Op 23 december 1953 werd Theater ’t Voorhuys geopend door dr. ir. S. Smeding, landdrost van het Openbaar Lichaam "De Noordoostelijke Polder". In het kader van de percentageregeling beeldende kunst werd boven de entree van de schouwburg het kunstwerk 'Drie Muzen' van de kunstenaar Jan Bons aangebracht. 'Drie Muzen' is het tweede vrijstaande kunstwerk dat in Emmeloord geplaatst werd. De beeldengroep, drie dansende en musicerende figuren, is een goed voorbeeld van wederopbouwkunst. Kunst die de functie van het gebouw aan het publiek uitlegt en die positivisme predikte na de zware jaren van de Duitse bezetting. 

Het thema voor het kunstwerk is, zoals gebruikelijk in deze naoorlogse periode, afkomstig uit de Griekse mythologie. De oppergod Zeus is getrouwd met zijn zus, de godin Hera. Tot haar woede wordt Zeus regelmatig getroffen door de pijlen van Eros, de god van de liefde, en wordt dan op slag verliefd. Zeus wordt verliefd op zijn tante Mnemosyne, dochter van Ouranos en Gaia. Na negen hartstochtelijke nachten bracht Mnemosyne op de berg Parnassus, negen dochters ter wereld, de negen muzen. De muzen waren de personificaties in de vorm van godinnen van de kunsten en wetenschappen. Tot op de dag van vandaag worden ze door kunstenaars aangeroepen voor inspiratie bij het begin van hun artistieke activiteit. Het kunstwerk 'Drie Muzen' is een allegorische voorstelling, Bons verbeeldde achtereenvolgens:

  • Erato, zij is de beschermgodin van de hymne, het lied en de lyriek. Lyriek is afgeleid van het Griekse λύρα (lura), dat "lier" betekent. In de oorspronkelijke betekenis zijn het dus gedichten of liedteksten die met de lier begeleid kunnen worden. Erato is te herkennen aan haar vaste  attribuut, een citer. Haar naam betekent "de beminnelijke", iemand die prettig is om mee te maken, aardig en sympathiek.
  • Euterpe, haar naam betekent "verblijdende". Zij is de personificatie van de vrolijkheid, die het gezang opwekt. Haar attribuut is een aulos maar soms ook een enkele fluit. Op de fluit begeleidt zij lyrische poëzie en hoopt zo, volgens de betekenis van haar naam, het publiek bij al haar muzikale activiteiten te verblijden. Zij is de beschermgodin van het fluitspel en de lyrische poëzie.
  • Terpsichore, de betekenis van haar naam is "de zich in de dans verheugende". Zij is de beschermgodin van de dans en de koorzang en wordt meestal afgebeeld in een danshouding. Zij is te herkennen aan de lyra, die zij in haar hand houdt.

Het figuratieve kunstwerk is opgebouwd uit stukken geknipt, geklopt en aan elkaar gesoldeerd koper, zonder veel detaillering. Bons heeft de gestileerde figuren van rechts naar links steeds uitgestrekter afgebeeld, waardoor een schuine lijn ontstaat. Deze diagonaal, die zo geschikt is om beweging te suggereren, beheerst de driehoekscompositie. Het oppervlak van het kunstwerk heeft door weersinvloeden een grijs-groen laagje gekregen. Dit laagje noem je patina. In de mythologie werd koper vaak geassocieerd met de godin van o.a. de schoonheid, Aphrodite, vanwege de mooie glans. In de Griekse oudheid was het getal drie het toppunt van volmaaktheid.

Tijdens de verbouwing van 't Voorhuys in 1994-1995 werd de beeldengroep in september 1994 van de vermolmde luifel afgehaald. Het kunstwerk werd gerestaureerd en werd op de nieuwe artiesten foyer geplaatst. Op 16 november 1995 opende mr. Pieter van Vollenhoven het, onderleiding van architectenbureau Duintjer, vernieuwde theater officieel. 'Drie Muzen' staat op de achterkant van het gebouw waar het 'helemaal weggedrukt' wordt door de nieuwbouw van het bioscoopcomplex. In augustus 2009 heeft wethouder Leo Voorberg toegezegd dat de beeldengroep weer voor het theater terug zou komen. Inmiddels is voor 't Voorhuys het lichtkunstwerk van Herman Kuijer geplaatst. 'Drie Muzen' contrasteert teveel met dit nieuwe kunstwerk. De gemeente heeft een onderzoek ingesteld of op de nieuw te realiseren rotonde Koopmansplein mogelijk een plek voor de 'Drie Muzen' is. De Politieke Unie, CDA, VVD en ChristenUnie/SGP vinden dat het kunstwerk naar de voorkant van theater 't Voorhuys verplaatst moet worden, zoals is toegezegd. Tijdens de raadsvergadering van 20 januari 2014 hebben de vier partijen hiervoor een voorstel gedaan.

Kunstenaar

Jan Bons werd op 2 april 1918 in Rotterdam geboren. Hij studeerde van 1934 - 1936 voor tekenleraar aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. In 1937 verhuisde Bons naar Amsterdam en vervolgde zijn opleiding op aanraden van Paul Citroen aan de Nieuwe Kunstschool, die geïnspireerd werd door het Bauhaus. Bons was een zeer veelzijdige kunstenaar en beoefende vele disciplines. Tijdens de Tweede Wereldoorlog illustreerde en drukte Jan Bons clandestiene uitgaven met 7 verhalen van Franz Kafka en steunde het verzet door persoonsbewijzen te vervalsen. Hierdoor moest hij onderduiken. Zijn drang naar vrijheid is karakteristiek voor zijn leven en werk tijdens en na de oorlog. Hij ontwikkelde een heel eigen ‘beeldende' typografie waarin de vrije omgang met de letter centraal stond. Zijn vele theater affiches werden een begrip. Van 1962 tot 1990 maakte hij bijna jaarlijks een kalender voor een Rotterdamse rederij. Daarnaast ontwierp hij ook postzegels voor PTT Post. Vanaf 1990 ontwierp hij de posters voor het Internationale Documentaire Festival (IDFA). Het logo dat Bons voor IDFA ontwierp, een rafelige, uit papier gescheurde zwarte camera op twee pootjes en twee spoelen erbovenop, wordt tegenwoordig nog steeds gebruikt. In 2002 heeft Jan Bons de 75e serie kinderpostzegels ontworpen. Bons was een kleurig en intuïtief ontwerper die een geheel eigen handschrift had, gescheurde letters in heldere kleuren kenmerkten zowel zijn affiches als postzegelontwerpen. Zijn werk was krachtig, expressief en picturaal van karakter. Met een minimum aan middelen kon hij de boodschap optimaal overbrengen.

Door de tentoonstelling "Weerbare democratie" waaraan hij na de oorlog meewerkte, kwam hij in contact met architect Gerrit Rietveld (1888-1964). Dat resulteerde in een samenwerking tot aan de dood van Rietveld. In 1952 ontwierp Bons in opdracht van Rietveld een 6 meter hoog en 76 meter lange muurschildering in Mexico voor de tentoonstelling "Asi es Hollanda". Bons werd in 2003 onderscheiden met de Piet Zwart-prijs. In het juryrapport schreef de commissie dat hij van onschatbare waarde is geweest voor het Nederlandse grafische ontwerp. Naast grafisch ontwerper was Jan Bons ook monumentaal kunstenaar. Hij maakte wandschilderingen, mozaïeken en plastieken zoals de 'Drie Muzen (1953) voor theater 't Voorhuys in Emmeloord en een beeldengroep voor de Streekmuziekschool in Winterswijk (1973). In Amsterdam vind je de muurplastiek 'Vogelvlucht' (1959) aan Garage West van het GVB en in Goes het kunstwerk 'Beeld' (1962). In de jaren 1960 en 1970 maakte hij twee opvallende gevelkunstwerken in Utrecht, een muurschildering voor de openbare leeszaal Kanaleneiland en een omhulsel van emailleplaten voor het pand van Dixons. Deze gevelkunstwerken ontstonden beide in samenwerking met architect Jan van Grunsven (1926-2002), die eerder werkzaam was op het architectenbureau van Gerrit Rietveld. 

Onder de naam De Affiche Galerij werkte Bons later samen met zijn zoon Jeroen, die ook grafisch ontwerper is. Tot op hoge leeftijd is Jan Bons als grafisch ontwerper actief gebleven. Op zijn 87ste maakte hij zijn laatse affiche voor IDFA. Op 22 november 2012 overleed Jan Bons op 94-jarige leeftijd in zijn woonplaats Amsterdam.

 

Laatste Update maandag, 26 februari 2018