Scheepswrak OD2

Plaats: Lelystad

Locatie: Meerkoetenweg 40

Maker:

materiaal: eikenhout

Jaar: 19e eeuw

Beschrijving:

In 1971 wordt tijdens het greppeltrekken op kavel OD2 een scheepswrak aangetroffen en ook een scheepszwaard gemeld. Gerrit van der Heide schrijft in het jaarverslag 1971 van de Musea voor de IJsselmeerpolders dat op kavel D2 een scheepswrak is gemeld en verkend. Het betrof een 20 m lang en 4 m breed vrachtschip met vlakke bodem, dat een lading steenkool vervoerde. Het scheepstype was vrij smal en deed denken aan een praamachtig schip. In 1973 werd het wrak opgegraven. In driemaandelijkse mededelingen betreffende de werkzaamheden voor afsluiting en droogmaking der Zuiderzee jaargang 54, 4e kwartaal 1973 staat: "Het wrak op kavel D2, geladen met steenkool en met veel aardewerk aan boord is in de tweede helft van het jaar afgewerkt behoudens rapportering en restauratie van het omvangrijke vondstenmateriaal. Het wrak werd in diverse stadia sterofotogrammetrisch opgenomen. Een aantal details, dat niet met deze opnamen kon worden vastgelegd, is afzonderlijk opgemeten. Er is in dit schip D2 een zeer groot aantal vondsten gedaan. Behalve leerwerk, waarbij schoeisel, een messchede, een leren bijbelomslag met koperen slotje en bladwijzer en een leren beursje zijn meer dan 40 ijzeren werktuigen en voorwerpen bewaard, waaronder beitels, hamers, haken, bijlen, vijlen enz. Evenzo is een groot aantal houten voorwerpen aangetroffen, als hamers, kwasten, een houten nap, en scheepsblokken en -schijven, meer dan 30 stuks koperwerk en 80 stuks aardewerk, afgezien van nog een grote hoeveelheid scherven, waaronder is te onderscheiden vaatwerk als handelswaar voor de schipper en voor eigen gebruik. Ook flessen in diverse formaten en nog tal van andere voorwerpen van been en tin zijn aangetroffen. Het geheel is een interessante vondst voor informatieve expositie. Van het schip zelf kon weinig worden bewaard". 

De talrijke nieuwe stukken vaatwerk, waarvan de onderzoekers het vermoeden hadden dat het om handelswaar ging, werd aangetroffen in ingebouwde kasten. Het grotendeels rood, maar ook geel gebakken aardewerk, geglazuurd in zowel geel als groen en bruin, omvatte een aantal kamerpotten met breed oor, thee- en koffiepotten, enkele grotere en kleinere komforen, steelpannen en talrijke andere stukken voor huishoudelijk gebruik. Naar het voorkomen te oordelen zal het vaatwerk ten dele Fries zijn. Enkele exemplaren waren echter gemerkt met BOZ. Bergen op Zoom was in de 18e eeuw de grootste producent van Nederland op het gebied van hittebestendig aardewerk. Hun producten vonden hun weg door heel Nederland en bestond uit roodbakkend aardewerk, doorgaans bruin, soms donkerbruin geglazuurd. In 1798 besloten de Bergse pottenbakkers om het keramiek tegen namaak te beschermenen en voorzagen hun producten vanaf dan van een rond merkje met de letters BOZ (Berg op Zoom) en drie kruisjes. Behalve deze handelswaar werden in het wrak een blaker en twee staande petroleumlampen gevonden die tot de inventaris behoorden.

Wat betreft de constructie van het schip waren de kimweringen doorlopend tot diep in de rondingen van voor- en achterschip. Opvallend was bovendien dat de bewegering was samengesteld uit een onvoorstelbaar groot aantal stroken hout. Dit kan er op duiden dat het schip bij het vergaan al oud was, aan de andere kant bracht een gestorte lading in het ruim meestal veel slijtage mee bij het laden en lossen. De bewegering was wel over het vlak en kimmen aangebracht maar de scheepswanden waren niet bewegerd. De overgang naar het onbewegerde deel was tussen de spanten met kleine stukjes hout afgesloten. Een aantal daarvan was met ingekraste figuurtjes gemerkt. Deze plankjes werden uitgenomen om de ruimte tussen de spanten te ontluchten en te laten 'zweten'. 

Het schip, dat na de opgraving verwijderd is, is omstreek 1875 vergaan op de vroegere ondiepte de Knar, een Pleistocene zandrug van 18 km lang en 8 km breed ten noordwesten van Harderwijk. 

Bronnen: Driemaandelijkse mededelingen betreffende de werkzaamheden voor afsluiting en droogmaking der Zuiderzee, jaargang 54, 2e kwartaal 1973; Een handelaar in 't allergaar?