Gemaal Buma

Gemaal Buma
Gemaal Buma Gemaal Buma Gemaal Buma Gemaal Buma Gemaal Buma

Plaats: Gemaalweg 25

Locatie: Rutten

Maker: Dirk Roosenburg

materiaal: baksteen / staal

Jaar: 1939 - 1941


Beschrijving:

In augustus 1936 werd in opdracht van de Dienst der Zuiderzeewerken afd. Noordoostpolderwerken een start gemaakt voor de werkhaven en funderingsput voor een gemaal bij Lemmer. In het begin van 1939 is de funderingsput leeggemalen. Toen kon men beginnen met de bouw van het gemaal en de schutsluizen in de put. Het laatste stuk dijk, tussen Urk en Ramspol, werd op 13 december 1940 om 13.13 uur gesloten. Het gemaal bij Lemmer werd op 7 januari 1941 als eerste in werking gezet. Omdat Nederland door de Duitsers bezet was heeft het droogmalen van de polder een jaar langer geduurd dan gepland was. In april 1941 begon het tweede gemaal bij Kraggenburg te werken. Op 9 september 1942 viel de Noordoostpolder droog. In november 1942 kon het gemaal bij Urk pas in werking worden gesteld. De gemalen en dijken zijn van belang voor het ontstaan van de provincie Flevoland en het in standhouden van de waterhuishouding.

Het gemaal bij Lemmer is bij ministeriële beschikking in maart 1951 genoemd naar Tweede kamerlid Age Buma (1820 - 1892). In 1882 diende hij een wetsontwerp in, waarin de afsluiting en inpoldering van de gehele Zuiderzee en de Waddenzee zou worden onderzocht. Het wetsontwerp van Buma stuitte op veel verzet. Buma trok zijn wetsontwerp weer in. Buma was in 1866 mede-oprichter en eerste voorzitter van de Zuiderzeevereniging.

Omdat de drie gemalen in de Noordoostpolder verschillende motoren en capaciteiten zouden krijgen moesten ze alle drie apart ontworpen worden. Alle drie de gemalen, ontworpen in opdracht van de Dienst der Zuiderzeewerken door de architect Dirk Roosenburg, zijn op dezelfde wijze geconstrueerd. Stalen spanten dragen het overstekende betonnen zadeldak dat met rode dakpannen is belegd. De muren zijn van baksteen en worden door de stalen vakwerkconstructie en de uitgebalanceerde vensterverdeling op functionele wijze gedecoreerd. Hoewel de gemalen uiterlijk veel op elkaar lijken, zijn er onderling ook duidelijke verschillen. Het elektrisch aangedreven gemaal Buma had, in tegestelling tot gemaal Smeenge die zijn elektriciteit rechtstreeks geleverd kreeg van de IJsselcentrale bij Zwolle, een eigen transformatorgebouw nodig. Gemaal Smeenge krijgt zijn stroom vanuit Leeuwarden. 

Gemaal Buma staat op een brede, met baksteen beklede onderbouw met trap en is door middel van een door de N.V. Machinefabriek Braat te Rotterdam vervaardigd staalskelet verstevigd. De onderbouw bestaat uit 3 gewapend betonnen zuigmonden en 3 gewapend betonnen persbuizen. De bovenbouw is opgetrokken in schone baksteen vanuit een rechthoekige plattegrond en heeft granieten plinten en een uitkragend zadeldak met vier, op korte, gemetselde schoorstenen staande ventilatiekokers. De op de sluis gerichte kopgevel is van het type puntgevel en bevat een stalen deur met roeden in de boven- en zijlichten en een klein rond venster met stalen raam en betonnen lekgootje in de uitgemetselde omlijsting in de geveltop. De evenwichtige verdeling van de gevelvlakken en raampartijen, de plaatsing van de schoorstenen en de bekroning door rode zadeldaken maken van het gemaal een markant punt op de overgang van het oude- en het nieuwe land.

Een gemaal bestaat altijd uit een onderdeel dat het water verzet, het opvoerwerktuig, en een onderdeel dat daartoe de machine in beweging zet, het aandrijfwerktuig. Deze elementen vormen het hart van iedere bemalings-installatie. In gemaal Buma staan drie, door elektrische motoren aangedreven, verticale centrifugaalpompen met 88 omwentelingen per minuut. Bij een centrifugaalpomp wordt het water in een slakkenhuisvormige ruimte door een waaier in rotatie gebracht en zo door cetrifugaalkracht weggeslingerd. De capaciteit van elke pomp bedraagt 570 m³ oftewel 570.000 liter water per minuut. De opvoerhoogte van het gemaal bedraagt 5,60 m. De polder is gesplitst in twee afdelingen met polderpeilen van 4,50 m. en 5,70 m. beneden NAP. Gemaal Buma houdt het peil van -5,70 m. in de 32.160 ha grote lage afdeling in stand. 

Gemaal Buma en de tot het complex behorende schotbalkenloods, transformatorgebouw, sluis en sluiswachtershuisje staan op de rijksmonumentenlijst. De evenwichtige verdeling van de gevelvlakken en raampartijen, de plaatsing van de schoorstenen en de bekroning van de zakelijke gebouwen maken van de dienstgebouwen markante punten op de overgang van het nieuwe land naar de omringende gebieden. Ook de dienstgebouwen zijn onder leiding van architect Roosenburg ontworpen.

De motoren van gemaal Buma hebben het precies een halve eeuw volgehouden en moesten in 1990 vervangen worden. Op 13 december 1990 was het precies 50 jaar geleden dat de Noordoostpolderdijk werd gesloten. Op de bewuste plek werd die dag een maquette onthuld, kreeg de onderduikersbank een nieuwe bestemming en werd op de dijk een originele grijper geplaatst. Na de onthulling werden de nieuwe motoren van gemaal Buma officieel in gebruik gesteld.

De betonnen basculebrug over de zuigmond van het gemaal is in 2002 vervangen. In 2000 werd in de hal van het gemaal een bronzen plaquette onthuld die herinnert aan de bomexplosie die op 27 juli 1940 bij het in aanbouw zijnde gemaal plaatsvond. Van 2006 – 2008 is gemaal Buma gerenoveerd. Het heeft een nieuwe technische installatie gekregen, waaronder drie nieuwe elektromotoren. Daardoor heeft het gemaal meer capaciteit gekregen. Tijdens de heropening, op 10 april 2008, is het kunstwerk 'Droge voeten' door burgemeester van Rappard en dijkgraaf Tiesing onthuld.

Zie ook: Waterschap Zuiderzeeland

Architect

Dirk Roosenburg werd op 1 februari 1887 in Den Haag geboren. Na de HBS ging Roosenburg in 1905 naar Delft om aan de Technische Hogeschool civiele techniek te studeren. In het tweede leerjaar stapt hij over naar bouwkunde en studeerde in 1911 af. Daarna volgde hij nog een jaar lessen aan de École des Beaux Arts in Parijs. Hij vond een baan bij architect Jan Stuyt in Amsterdam. Vervolgens was hij een jaar of twee leerling van en tekenaar voor Berlage. Daarna werkte hij nog een paar jaar met A.H. op ten Noort en L.S.P. Scheffer binnen het bureau TABROS, voordat hij in 1916 een eigen bureau startte in Villa Windekind aan de Parkweg in Den Haag.

Roosenburg was sinds 1919 als esthetisch adviseur bij Rijkswaterstaat actief en werkte hij als zodanig ten tijde van de aanleg van de Twentekanalen (1930 – 1936) om tot aan zijn dood adviseur te blijven. Als adviseur was hij ook betrokken bij de aanleg van het Amsterdam-rijnkanaal en bij de vormgeving van de gemalen Lely en Leemans in de Wieringermeer en de Stevin- en Lorenzsluizen in de Afsluitdijk. In 1937 werd zijn hulp ingeroepen voor het ontwerp van de drie gemalen in de Noordoostpolder. In 1946, toen hij bijna zestig was, ging Roosenburg een samenwerkingsverband aan met twee medewerkers: Piet Verhave en Jaap Luyt, en hij bleef tot zijn 70 ste verjaardag met hen samenwerken. In de bouwwerken van Roosenburg waren vooral het gebruik en de praktische oplossingen belangrijk.

In de jaren '50 van de vorige eeuw was Dirk Roosenburg adviseur bij de vormgeving van de gemalen en sluizen in Oostelijk Flevoland, de Houtribsluizen bij Lelystad en het sluizencomplex bij Enkhuizen. De Dienst Zuiderzeewerken had een esthetisch adviseur nodig annex architect om de technische hoogstandjes op het gebied van de waterbouw te voorzien van een passende harmonieuze architectuur waardoor zij een waardige aanvulling zouden vormen op de landschappelijke en maatschappelijk-historische context waarin ze gebouwd werden. Roosenburg ontwierp voor Philips in Eindhoven onder meer het hoofdkantoor, delen van het Nateb en het fabrieksgebouw de Witte Dame. In Amsterdam is het voormalig hoofdkantoor van de Rijksverzekeringsbank op de kruising van de Stadionweg en de Apollolaan van zijn hand.

Roosenburg sterft op 11 januari 1962, na een kort ziekbed in het Haagse Bonovo ziekenhuis.