De Hoeksteen

De Hoeksteen
De Hoeksteen De Hoeksteen De Hoeksteen De Hoeksteen

Plaats: Emmeloord

Locatie: Nagelerstraat 2a

Maker: Sybold van Ravesteyn

materiaal: baksteen

Jaar: 1951 - 1952


Beschrijving:

Door de wederopbouw problematiek kwam de kerkbouw in de Noordoostpolder pas vrij laat op gang. Terwijl de Directie Wieringermeer woningen, winkels en andere gebouwen in de polder ontwierp, werden de kerken door de kerkgenootschappen zelf gebouwd.

Op 19 maart 1951 werd de eerste paal geslagen voor de hervormde kerk "De Hoeksteen" in Emmeloord. Op 28 mei konden de bouwvakkers van de firma van Oordt uit Vriezenveen beginnen met het metselen van de eerste stenen. Het gebouw is in opdracht van het Bestuur van het Zuiderzeefonds van de Nederlandse Hervormde Kerk ontworpen door Sybold van Ravesteyn. De kerk is gebouwd in traditionele stijl met Romaanse en Oud-Hollandse details. Van Ravesteyn stond bekend als ontwerper van een aantal NS-stations. Nog nooit eerder had hij een kerk ontworpen. Misschien dat daarom de Directie Wieringermeer de nodige kanttekeningen bij dit ontwerp plaatste. A.D. van Eck, hoofd van de bouwkundige afdeling, stelde voor om de 21 meter hoge toren tot 25 meter te verhogen. Van Eck vond dat de kerktorens een dominante positie in het stadsbeeld moesten innemen. Ook in de vorm van de ramen moesten veranderingen komen. De kosten zouden uiteindelijk op ongeveer ƒ 500.000,- uitkomen. Na de bouw van een jaar werd in 1952 de kerk met pastorie en bijbehorende garage opgeleverd. Voorafgaand aan de plechtige inzegening op 21 februari, werd in de hal van het kerkgebouw door ds. C.D. van Noppen, voorzitter van het Zuiderzeefonds van de Nederlandse Hervormde Kerk, een gedenksteen onthuld die verwijst naar Jezus.

Architect van Ravensteijn was toentertijd lid van de Groep 32. Deze architecten vonden dat het functionalisme in het Nieuwe Bouwen teveel was doorgeschoten. Naast functie vonden zij vorm en schoonheid ook belangrijk. De zaalkerk, een eenbeukig, rechthoekig kerkgebouw, is opgetrokken uit roodbruine baksteen. In het metselwerk is een gesneden voeg toegepast. Bij de gesneden voeg worden er inhammen gesneden in de voeging, waardoor deze sierlijker en meer ingetogen oogt. De schaduwwerking van de steen is hierdoor speelser. Het kergebouw heeft vele decoratieve elementen van sierbeton en baksteen. Karakteristiek zijn de profielstenen langs de dakranden. Boven de toegangsdeur, is een cirkel in siermetselwerk zichtbaar. Twaalf stenen rond twee gekruiste bakstenen, die symbool staan voor Christus en de twaalf apostelen. In de achtergevel is dezelfde versiering aangebracht. Door de toepassing van deze decoratiies is een voor de Noordoostpolder bijna frivool eindresultaat bereikt. De bakstenen muren dragen een zadeldak dat met verbeterde Holle pannen is gedekt. Ook het ingangsportaal heeft een met pannen belegt zadeldak. De zadeldaktoren heeft een vierkante grondvorm en is door een gangetje met de kerkzaal verbonden. De terzijde geplaaste toren staat buiten de zijgevellijn, zodanig dat van verschillende gezichtspunten een harmonische verhouding van toren en kerk verkregen is. De pastorie en nevenruimten liggen aan de linkerzijde van de kerkzaal. 

De kerkzaal is veertien meter hoog. In de zijgevels van het schip zijn aan weerszijde zes neobarokke ronde vensters aangebracht, die het interieur door het ongekleurde glas in een helder en toch niet overdadig licht zetten. Alles in deze kerk was gericht op de kansel die zich in het midden van de westwand bevond. Het dak wordt geschraagd door zeven fraaie sobere bogen die vanuit de zijwanden de ruimte overkoepelen en een herhaling zijn van het boogmotief van de ramen, die Ravesteyn ook bij het oude spoorwegstation in Den Bosch had gebruikt. Het getal zeven staat in de Bijbel symbool voor compleetheid. In 1951 bouwde Willem van Leeuwen (1903-1992) uit Leiderdorp een orgel, met mechanisch VEKA-laden systeem. Na een jaar bleek dat het echter te klein voor de kerkzaal was en werd het door de firma Willem van Leeuwen Gzn alweer gedemonteerd. In 1956 werd dit orgel in de nieuw gebouwde Ontmoetingskerk in Creil geplaatst. In 1957 bouwde de firma Willem van Leeuwen Gzn. een nieuw mechanisch sleepladen-orgel, dat op 10 juli in gebruik werd genomen. Het instrument werd gebouwd onder toezicht van de landelijke orgelcommissie der Nederlandse Hervormde Kerk. Het bezat 9 stemmen, waaronder een mixtuur 6-8 st, op het hoofdwerk, 8 stemmen op het rugwerk en 6 stemmen op het pedaal. In 1983 voerde Kaat en Tijhuis Orgelmakers uit Kampen een restauratie aan de pedaallade uit, waarbij het VEKA-sleepsysteem werd verwijderd. Daarnaast vond een uitgebreide herintonatie plaats. Een jaar later werd eveneens door Kaat en Tijhuis het rugwerk gerestaureerd na verzakking van de orgelgalerij.

De Hoeksteen is vanwege de architectuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van naoorlogse kerkarchitectuur, het bijzondere materiaalgebruik en de detaillering door de gemeente Noordoostpolder op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst.

Op 1 januari 2003 zijn de Hervormde Gemeente te Emmeloord en de Gereformeerde Kerk te Emmeloord een federatie aangegaan onder de naam Samen op Weg Emmeloord. In 2006 is het kerkgebouw De Hoeksteen verkocht aan de Christelijk Gerefomeerde Kerk van Emmeloord. Het gebouw werd in 2007 totaal gerenoveerd. Van buiten onaangetast, omdat het gebouw een officieel monument is, van binnen compleet vernieuwd.

Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders, Architectuur en stedebouw in Flevoland en Overzicht gemeentelijke monumenten.

Architect

Sijbold van Ravesteijn  werd op 18 februari 1889 in Rotterdam geboren, maar is bekend als Sybold van Ravensteyn. Van huis uit kreeg hij belangstelling voor kunst en cultuur mee. Zijn moeder was zeer muzikaal en met zijn vader bezocht hij geregeld tentoonstellingen. Na zijn HBS examen in 1909 studeerde hij civiele technieken aan de Technische Hogeschool in Delft. In 1912 behaalde hij het diploma civiel-ingenieur en ging hij werken bij de Dienst van Weg en Werken van de Maatschappij tot Exploitatie van de Staatsspoorwegen in Utrecht. Aanvankelijk bestond zijn taak voornamelijk uit het doorrekenen van allerlei constructies. Daarnaast vergrootte hij door zelfstudie zijn kennis van het toen nog nieuwe materiaal gewapend beton. Daarnaast begon hij voor eigen gebruik meubels te ontwerpen, eerst in een aan de Amsterdamse School verwante vormgeving en later geïnspireerd op 'De Stijl'.

In 1921 kreeg hij bij deze maatschappij een aanstelling als architect. In 1924 ontstond het eerste architectonische ontwerp van zijn hand, een goederenloods met kantoren in Arnhem. In 1931 kreeg van Ravesteyn van de NS de eerste opdrachten voor de bouw van enkele stations in Zuid-Limburg.

Hoewel hij aanvankelijk heel zakelijke en functionele ontwerpen maakte, ging hij in de jaren dertig meer versieringen aanbrengen in zijn gebouwen. Door buitenlandse reizen raakte hij in de ban van monumentale vormgeving, gebogen lijnen en de Barokke architectuur. Hij ging de moderne architectuur combineren met op de barok geïnspireerde krullen en versieringen. In 1938 zegde van Ravesteyn zijn lidmaatschap van 'De 8 en Opbouw' op, waarvan hij negen jaar lid was geweest en werd lid van de Groep 32. Deze groep architecten deed een poging de classicistische Barok nieuw leven in te blazen. Hun bouwwerken zijn te herkennen aan gebogen muren en kromme lijnen.

De ontwerpen van Van Ravesteyn zijn soms hypermodern (Centraalstation, Rotterdam) en soms uiterst traditioneel (de Hoeksteen, Emmeloord). De architect werkte veel met moderne materialen zoals glas, staal en beton. Grandeur (grootsheid), monumentaliteit en ornamenten vormden voor Van Ravesteyn een wezenlijk onderdeel van de architectuur. Naast zijn betrekking bij de Nederlandse Spoorwegen had hij een eigen architectenpraktijk.

Sybold van Ravesteyn heeft een reeks stations gebouwd waarvan er ondertussen al velen drastisch zijn verbouwd of gesloopt. Van Ravesteyn ontwierp in 1940 Diergaarde Blijdorp in Rotterdam. In Dordrecht vind je het kantoorgebouw 'De Holland van 1859' (1939), in Emmeloord 'de Vermaning' (1951) en 'de Hoeksteen' (1952). Tussen 1947 en 1963 ontwierp Van Ravesteyn voor de oliemaatschappij Purfina een twintigtal, bewust modern vormgegeven betonnen benzinestations. Zijn laatste uitgevoerde werk was het stationspostkantoor in Nijmegen (1964).

Van Ravesteyn overleed op 23 november 1983 op 94-jarige leeftijd in Laren (N.H.).

Laatste Update donderdag, 17 oktober 2019