Biobased woningen

Plaats: Marknesse

Locatie: Moeras- en Waardstraat

Architect: Guus Degan (ORCHA architect)

materiaal: verschillende houtsoorten

Jaar: 2025

Beschrijving:

In Marknesse-Zuid heeft woningcorporatie Mercatus door de aannemers Salverda Bouw en Mateboer Bouw 12 biobased sociale huurwoningen laten bouwen. Biobased woningen zijn gebouwd met natuurlijk grondstoffen uit de tuin-, land- en bosbouw die op korte termijn weer terug kunnen groeien. Tijden veranderen, bestaande bouwmaterialen worden steeds schaarser en bij de huidig manier van bouwen komt veel CO2 vrij bij de productie van materialen. Een goed alternatief hiervoor zijn biobased bouwmaterialen, omdat ze van natuurlijke oorsprong zijn die juist CO2 opslaan. Zo hebben de woningen houten daken en gevels, geen pannen of bakstenen. De isolatie bestaat uit houtvezel in plaats van glas- of steenwol. De binnenwanden zijn gemaakt van houtvezelplaten die brandwerend en geluidsisolerend zijn, de plafonds van hechthoutplaat; niet van gipsplaat. En pur en folie zijn vervangen door tape en waterafstotende platen. Een warmtepomp verwarmt de woningen. Op het zadeldak liggen zonnepanelen. In de kruipruimte van de woningen liggen flexibele waterzakken waarin ruim 3.000 liter regenwater opgeslagen kan worden voor de wasmachine en het doorspoelen van het toilet. De daken van de buiten bergingen zijn bedekt met sedum. 

De grondgebonden rijtjeswoningen van twee verdiepingen met een kap zijn ontworpen door Guus Degen van ORGA architect uit Nijmegen. Met dit ontwerp heeft de architect de eerste sociale huurwoningen in de Noordoostpolder gerealiseerd die voor 75% uit natuurlijke materialen bestaan. Alleen de vloer is van beton omdat bij een variërend grondwaterpeil bij woningen met een biobased fundering op lange termijn houtrot kan optreden. De vormgeving is gebaseerd op stijlkenmerken van de Delftse School waarbij de kenmerkende baksteen gevels en pannen daken plaats gemaakt hebben voor een houten afwerking. De houten ‘schoorstenen’ aan de kopgevels zijn een knipoog naar de Delftse School architectuur en bevatten vleermuis nesten in plaats van rookkanalen. Het project omvat twee blokken van zes woningen. Per blok is een kleurverschil gemaakt in de gevelafwerking omdat de blokken in verschillende welstandsgebieden liggen.

De bouw van de woningen, die 8,34 m diep en 5,40 m breed zijn, zou al in het najaar van 2023 starten maar door leverancierstekorten en het vergunningstraject liep dat vertraging op. De gemeente Noordoostpolder had nog een beeldkwaliteitsplan liggen waarin dakpannen en gevelmetselwerk vermeld stonden. De architect wilde bij het plan van de biobased woningen ook hout in de daken en muren toepassen. Bakstenen en keramische pannen vertegenwoordigen een flinke milieulast vanwege de aanzienlijke CO2-uitstoot bij de productie en vervoer. Dat zou niet passen bij de houten casco's van alleen maar gezonde natuurlijke materialen. De gemeente was, na een toelichtend gesprek, enthousiast over het plan en gaf aan voor het project in Marknesse van het bestaande beeldkwaliteitsplan te willen afwijken. 

In de eerste week van november 2024 konden de grondwerkzaamheden starten en de begane grondvloeren lagen voor de kerst. De opbouw van het casco van de huizen startte in januari 2025. Vanaf de fundering zijn de woningen zoveel mogelijk biobased opgetrokken en is er een hoge mate van prefabricatie nagestreefd. Hierdoor hebben de materialen een minimale blootstelling aan weer en wind en is de bouwtijd op de bouwplaats kort. De houten elementen, die in Holten bij Timmerfabriek Ter Harmsel gemaakt zijn, werden als bouwpakket naar de bouwplaats in Marknesse gebracht. Voor het vastmaken van de houten wandpanelen aan de betonfundering waren allerlei verbindingsmiddelen leverbaar, ook speciaal voor biobased verbindingen. De bouwers wilden natuurlijk zo weinig mogelijke staal gebruiken, want dat is fossiel. Uiteindelijk moesten ze op dat punt wel een concessie doen. Ter wille van de stijfheid van het lange houten volume moest gebruik gemaakt worden van stalen strips. De woningblokken zijn demontabel, de materialen zijn in een materialenpaspoort opgeslagen

Op 6 juni 2025 kregen de huurders, die bewust moesten kiezen voor biobased wonen, de sleutel van hun biobased huurwoningen uitgereikt.

Bronnen: Mercatus; orga-architecten.nl; salverda.nl; Corporatiebouw-maart 2024; De Noordoostpolder.

Architect

Guus Degen werkt sinds 2010 bij ORGA architect, een door de natuur geïnspireerd architectenbureau dat zich bij het ontwerpen laat leiden door biofilische principes en technieken. Biofilie betekent letterlijk 'liefde voor de natuur'. Het verwoord de instinctieve behoefte van de mens aan verbinding met de natuur. Degen is een ervaren architect op het gebied van biobased en regeneratief bouwen. Hij studeerde in 2017 af aan de Academie van Bouwkunst te Arnhem en is betrokken geweest bij meerdere toonaangevende biofilische projecten. Guus Degen is een wandelende encyclopedie van bouwtechnische oplossingen en materiaalkennis. Met speels gemak vertaalt hij biobased materiaaltoepassingen en nieuwe technieken in complexe ontwerpen. Degen was de projectarchitect van basisschool De Verwondering in Almere, het duurzaamste gebouw van 2021 en een project dat in 2023 de internationale Stephen Kellert Biophilic Design Award heeft gewonnen. Naast het realiseren van vooruitstrevende projecten is hij ook betrokken bij onderzoek naar en de ontwikkeling van een impacttool om de ecologische impact van een ontwerp vroegtijdig inzichtelijk te maken.