R.K. H. Michaëlkerk

R.K. H. Michaëlkerk
R.K. H. Michaëlkerk R.K. H. Michaëlkerk R.K. H. Michaëlkerk R.K. H. Michaëlkerk

Plaats: Emmeloord

Locatie: Pastoor Koopmansplein

Architect: Johannes Starmans / Piet Starmans

materiaal: baksteen

Jaar: 1955 - 1956


Beschrijving:

De Rooms-Katholieke H. Michaëlkerk aan het Pastoor Koopmansplein heeft een hoge, langwerpige kerkzaal met zwarte pannen bedekt zadeldak en is in 1955 – 1956 gebouwd naar een ontwerp van aardsbisschoppelijk bouwinspecteur Johannes A.M. Starmans en diens zoon ir. Piet H.A. Starmans. Het gebouw is opgetrokken uit baksteen in de stijl van de Delftse School. Het lijkt in eerste instantie van het type zaalkerk maar is in feite een basiliek. De kerk heeft een hoog middenschip en wordt geflankeerd door lage zijbeuken met een plat dak. De voor- en achtergevel van het gebouw steken tot boven de dakrand omhoog. De voorgevel is vierkant en heeft vijf langwerpige openingen. De buitenste openingen zijn gevuld met beton, de middelste drie zijn geheel open en laten de daarachter liggende gevel zien. Precies achter de openingen bevinden zich drie deuren en drie ramen. Zoals alle katholieke kerken is het gebouw met de halfronde apsis naar het oosten (Jeruzalem) geplaatst. De rechthoekige ramen in de zijgevels zijn vrij klein en hoog in de muur geplaatst, met daartussen steunberen. Het exterieur lijkt een verstrakte versie van een antieke tempel terwijl het interieur, vooral door het op rondbogen gemetselde gewelf, een romaanse indruk wekt. Bron: Kerkopbouw en kerkbouw in de IJsselmeerpolders. 

De vrijstaande, veertig meter hoge toren heeft een vierkante grondvorm. De toren staat op een betonnen fundering die rust op 30 betonnen heipalen. In de opengewerkte lantaarn hangt een driegelui, drie bronzen luidklokken die boven elkaar geplaatst zijn. De klokken zijn via de firma Th. Hogen & Zn. uit Duivendrecht besteld, die na de Tweede Wereldoorlog gedurende een korte periode klokken van Petit & Fritsen uit Aarle-Rixel verhandelde. De grootste klok, die 700 kg weegt en een doorsnede van 104 m heeft, ontving bij de zgn. klokkendoop de naam 'Michaël', de middelste klok van 400 kg en een doorsnede van 86 cm is 'Petrus' gedoopt en de kleinste van 280 kg en een doorsnede van 78 cm is traditiegetrouw aan 'Maria' gewijd. De klokkentoren is door de overheid gesubsidieerd uit de financieringsregeling kerkenbouw in de Noordoostpolder van 1954. De regeling stelde kerkgenootschappen in staat een kerk te bouwen. De overheid droeg bij in de helft van de totale bouwkosten van de kerk, bijgebouwen, pastorie en inventaris en stelde een bijdrage per dorp voor toren of dakruiter beschikbaar. De bouwkosten van de Michaëlkerk bedroegen 730.000 gulden. De kerk is één van de laatste basilieke kerken die in Nederland is gebouwd.

Op 29 september 1945 werd in de Noordoostpolder de Heilige Michaëlparochie opgericht, die in 1949 besloot om aan de Noordzijde in Emmeloord een eerste stenen kerk voor 400 personen te bouwen naar ontwerp van ir. J.H. Froger (1920-1976. De kerk werd in 1951 in gebruik genomen. Al na een jaar bleek dat het gebouw te klein was. In 1953 werd in het centrum van Emmeloord grond aangekocht voor de bouw van een kerkgebouw dat plaats moest bieden aan 800 personen. De symbolische eerste steenlegging werd verricht door de vicaris-generaal van het aartsbisdom Utrecht, mgr. Theodores Huurdeman (1878-1958). De tekst op de gedenksteen luidt:

DEZE STEEN IS GELEGD
DOOR
MGR. TH. HUURDEMAN
OP 6 NOVEMBER 1955

Op 29 september 1956, de naamdag van de H. Michaël, verrichtte de bisschop van het bisdom Groningen mgr. Pieter Anton Nierman (1901-1976) de consecratie, de inwijding van het nieuwe kerkgebouw. De naam Michaël betekent: "Wie is als God". Verspreid in de muren van de kerk zijn 12 wijdingskruisjes aangebracht, waaronder aan iedere zijde van de middelste toegangsdeur één. Zij worden ook wel apostelkruisjes genoemd, naar de 12 apostelen, die Jezus aanstelde. Tijdens de inwijding zijn deze kruisjes door de bisschop met H. Olie gezalfd. De parochie herdenkt jaarlijks de consecratie van haar kerk als hoogfeest. Het voormalig kerkgebouw aan de Noordzijde 5 werd na de wijding van de H. Michaëlkerk als parochiehuis in gebruik genomen.

Door de natte zomer kon het orgel niet voor de consecratie van de kerk geplaatst worden. In 1957 werd door de firma Valckx & Van Kouteren orgelbouwers uit Rotterdam een orgel met 22 registers geplaatst dat op 3 april plechtig werd ingewijd door kanunnik Mgr. F.J.B. Koopmans. De inspeling geschiedde door dr. de Bruijn, adviseur van de orgelraad. Bij de bouw van een orgel wordt eerst een ontwerpplan gemaakt. Hoe groot moet het orgel worden, hoeveel registers komen er in en hoeveel klavieren. Bij zo’n plan is, naast de opdrachtgever en de orgelbouwer, als regel ook een orgeladviseur betrokken. Het bisdom liet zich bij de aanschaf van een orgel altijd adviseren door een deskundige van de Katholieke klokken-en orgelraad (KKOR). Als de uiteindelijke ontwerptekening door alle betrokkenen goedgekeurd is, gaat de orgelbouwer aan het werk. Het pijporgel is geplaatst op het oksaal, de orgeltribune of orgelgalerij, aan de westzijde van het schip van de kerk. Het orgel heeft, zoals alle katholieke kerkorgels uit die tijd, geen omsluitende orgelkast. Tot ver in de jaren 60 behoorden de nieuw gebouwde orgels tot de vooroorlogse traditie van katholieke orgelbouw; geen majestueuze instrumenten maar goed uitgeruste orgels voor de begeleiding en omlijsting van meerstemmige koorzang. Omdat de bouw van het orgel duurder uitviel dan was begroot, konden van de geplande 29 registers er voorlopig een achttal nog niet gebouwd worden. Na een actie ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de parochie in 1995, konden de gereserveerde stemmen alsnog geplaatst worden. Het orgel heeft twee klavieren en een vrij pedaal. De speel- en registertractuur zijn opgebouwd naar het voor die tijd gangbare electro-pneumatische systeem. In de zomer van 2017 heeft het Valckx & Van Kouteren orgel een grote schoonmaakbeurt ondergaan. Kijk hier voor foto's en de dispositie van het orgel.

In de H. Michaëlkerk hangt boven de uitgang een houten paneel met een schildering van de Aarstengel Michaël. De H. Michaël, de beschermheilige van de kerk, was ook de patroon van de parochie van Emmeloord op het voormalige eiland Schokland. Na de ontruiming van Schokland in 1859 verhuisden tientallen katholieke Schokker families naar Vollenhove. Zij waren zeer gehecht aan hun patroon en namen zijn icoon mee naar de parochie van Vollenhove. In 1951 deed de parochie van de H. Nicolaas uit Vollenhove de op hout geschilderde afbeelding van de H. Aarstengel Michaël cadeau aan de parochie in Emmeloord. De Aartsengel Michaël is de aanvoerder der engelen, de overwinnaar van boze machten, beschermheer van de christenen. In Openbaringen 12:7 staat hij beschreven als Aarstengel die Satan uit de hemel heeft verdreven. Op de schildering is de H. Michaël afgebeeld met vleugels en om zijn schouders hangt een scharlakenrode chlamys, een rechthoekig stuk doek dat door de Grieken als korte ruitermantel werd gedragen. Zijn getrokken blauw vlammend zwaard heeft hij in de rechterhand en het kwaad ligt aan zijn voeten.

De H. Michaëlkerk is door de gemeente Noordoostpolder aangemerkt als gemeentelijk monument. Op de voorgevel van het gebouw is het kunstwerk "Ook de boom groeit naar het licht" van Joop Masséus te zien. De voordeur van de pastorie wordt omlijst door reliëfs die door Jos Teeken zijn ontworpen.

architecten

Johannes Starmans en Piet Starmans, vader en zoon, waren architecten van de katholieke kerk. 

Johannes A.M. Starmans (1901 - 1964) was aartsbisschoppelijk bouwinspecteur van 1933 tot aan zijn dood. In 1957 werd hij lid van de nieuwe adviescommissie Kerkenbouw van het bisdom Groningen. Hij heeft onder andere de Sint Martinuskerk in Makkum (1939), de Sint Martinuskerk in Doorn (1951), de Sint Franciscuskerk in Emmen (1952), H. Michaëlkerk in Emmeloord (1956) en de Parochiekerk in Lochem (1958) ontworpen. Met A.J.M. (Anton) Vosman heeft hij het ontwerp gemaakt voor de kapel Philosophicum Dijnselburg in Zeist, die in 1952 werd gebouwd als onderdeel van een groter geheel, onder andere een studentencomplex.

Ir. Petrus Hubertus Antonius Starmans (1927) was architect van het aartsbisdom Utrecht. Hij ontwierp rooms-katholieke kerken in Bergen (1951), Mourik (1951), Arnhem (1955), Eelde (1955), Nijkerk (1955), Emmeloord (1956), Bennekom (1958), Lunteren (1959), Sint Annaparochie (1959), Meppel (1960), Terschelling (1960), Brummen (1961), Herveld (1961), Hoonhorst (1962), Eerbeek (1965) en Frederiksoord (1965).

Laatste Update zaterdag, 28 maart 2020