't Kerckhuys

Plaats: Creil

Locatie: Hollandsestraat 4

Architect: Pit van Loo, Sikke van der Mei

materiaal: baksteen, beton, glas, hout

Jaar: 1956

Beschrijving:

Op de hoek van de Galamalaan en de Hollandsestraat staat de voormalige Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (art. 31 K.O.). Niet als kerk herkenbaar, maar een gestyleerde duif en het naambord met daarop 't Kerckhuys refereren aan de vroegere functie. In juni 1956 werd de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt, die tot dan de gehele polder omvatte, gesplitst in de 4 zelfstandige gemeenten Creil, Emmeloord, Marknesse en Nagele. In een vergadering door de gemeenteleden in Creil, die kerkten in een houten studielokaaltje in het arbeiderskamp Rutten, werd in juli 1955 besloten in het dorp een kerk te stichten van hetzelfde type als Het Anker in Marknesse. Een kerkzaal in strakke eenvoud en soberheid. In opdracht van de Raad Gereformeerde Kerk in Noordoostpolder startte in juli 1956 de bouw van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Creil. De kerk is gebouwd naar een ontwerp van de architecten ir. Pit van Loo en Sikke van der Mei. Op 27 juli 1956 stond in 't Nieuws voor Kampen: "Te Creil is verleden week een begin gemaakt met de bouw van een gereformeerde kerk (art. 31). Het kerkje zal 120 zitplaatsen tellen en een bijgebouw krijgen, waarin o.a. een catechisatiekamer, een garderobe en een keukentje worden ondergebracht. De hoofdbouw is gegund aan aanemingsbedrijf J. v.d. Kolk te Kampen voor ƒ 37.795,-; het schilderwerk aan fa. B. J. de Vries te Emmeloord voor ƒ 2450,-, het loodgieterswerk aan K. Dijkstra te Emmeloord voor ƒ 922,- en het elektriciteitswerk zonder verwarming aan de fa. Brandsma te Steenwijk. Architect is ir. P. van Loo te Groningen. Naar verwachting zal het gebouw in november klaar zijn". 

Het kerkgebouw werd op 20 december 1956 in gebruik genomen, de eerste definitieve kerk in Creil en het tweede definitieve gebouw van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in de Noordoostpolder. Na de pauze droeg architect ir. Van Loo het kerkgebouw over aan de kerkenraad. Ds. de Boer uit Urk sprak namens de Kerk van Urk en de classicale zusterkerken. Naast cadeaus die ontvangen werden van de architect, aannemer en andere uitvoerders, bood mevrouw de Vries uit Emmelbood namens alle verenigingen een envelop met geld aan. Hans Bos overhandigde namens de jeugd een bedrag van ƒ 1021,- , de opbrengst van een avond georganiseerd door de jeugd. Door de wijk Creil werd het avondmaalslinnen aangeboden, door de catechisanten een kanselbijbel en door de studievereniging Rutten de collectezakjes. Het kerkje was een sobere zaalkerk met haaks aangebouwde bijgebouwen onder plat dak met zeer ruime kerkeraadskamer, een hal, garderobe en keuken. De afmetingen van de bijgebouwen bedragen 10 x 4,50 m. De kerkzaal is vanuit een rechthoekig grondplan van 10 x 12 m opgetrokken en staat onder een flauw hellend zadeldak. De kopgevels zijn gemetseld in gele baksteen in halfsteensverband. De langsgevels en bijgebouwen zijn opgetrokken in hetzelfde metselverband in roodbruine baksteen. De kerk bood plaats aan 150 personen en was voorzien van elektrische verwarming. Het interieur was modern uitgevoerd evenals de aankleding en het schilderwerk. De kansel was gemaakt door broeder Huisman uit Bant. 

In de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt in Creil ontstond in oktober 1968 weer een breuk. Een groep kerkgangers vertrok naar Emmeloord. De afgescheidenen wilden niet in het kerkgebouw aan de Galamastraat blijven en vonden tijdelijk onderdak in café restaurant 't Poortershuys tot ze in de Bergwalkerk trokken. Midden jaren 1970 werd de leegstaande kerk aan de Hollandsestraat verkocht en verbouwd tot woning. 

Bronnen: krantenarchief Delpher; Monumenten in Nederland: Flevoland; ‘65 Jaar Creil in woord en beeld’.

Architect

Piet van Loo werd op 18 april 1905 in Winsum geboren. Een groot deel van zijn jeugd bracht hij door in Mijdrecht. In Amsterdam bezocht hij de HBS, waar hij de middagpauzes gebruikte om in het Rijksmuseum rond te kijken en te tekenen. Na zijn eindexamen ging hij bouwkunde studeren aan de Technische Hogeschool in Delft. Sinds zijn studententijd in Delft voerde hij de naam Pit die ontleend was aan de nouvelle Driekoningentriptiek uit 1923 van de Vlaamse schrijver en dichter Felix Timmermans.

Na zijn afstuderen in 1931, ging Van Loo aan het werk bij een architect in Groningen. In 1939 richtte hij zijn eigen bureau voor architectuur en stedenbouw op. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Pit van Loo actief in het verzet voor de illegale pers. Eind 1944 werd hij door de Sicherheitsdienst opgepakt en na vier weken van verhoren overgebracht naar een werkkamp in Duitsland. Na de oorlog was Van Loo betrokken bij de wederopbouw. Hij ontwikkelde onder meer uitbreidingsplannen voor een veertigtal gemeenten in Groningen, Friesland en Drenthe. Pit van Loo was de ontwerper van veel gebouwen in de omgeving van Groningen. Daarnaast bouwde hij kerken in de provincies Groningen, Drenthe en in de Noordoostpolder (Emmeloord, Marknesse en Creil). In 1948 ontwierp hij het 'Gedenkteken voor alle gevallen slachtoffers in bezettingstijd' in Zevenhuizen, waarop het beeld van een naakte jongen met krans van Wladimir de Vries geplaatst werd.

Van 1946-1958 was Van Loo voor de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) wethouder Sociale Zaken en Stadsbezittingen in Groningen. Naast architectuur en politiek lag zijn liefde ook bij de schilderkunst. Hij kreeg schilderles van Jan Wiegers, die in de jaren ’50 al een gevierd schilder van de Groninger Ploeg was. In 1958 trok Van Loo zich terug uit de gemeentelijke politiek om meer tijd vrij te maken om te tekenen en te schilderen. In 1970, bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd, gaf hij zijn architectenbureau op en besloot zich volledig met de schilderkunst bezig te houden. Inspiratie voor zijn zeer realistisch geschilderde weidse landschappen vond Van Loo onder andere in het waddengebied en in de provincie Drenthe. Hij baseerde zijn werk gewoonlijk op zelfgemaakte zwart-witfoto’s. De kleuren voegde hij uit zijn herinnering toe. Van Loo was lid van kunstenaarsvereniging De Ploeg. Ir. Pit van Loo overleed op 25 juni 1991 op 86-jarige leeftijd in Haren.

Tussen 1955 en 1958 associeerde Pit van Loo zich met stedenbouwkundige Sikke van der Mei, die in 1920 geboren is in Haulerwijk en overleed op 20 september 2003. Het bureau Van Loo en Van der Mei ontwierp veel kerkgebouwen in en rond Groningen en in de Noordoostpolder.