Pier+Horizon

Pier+Horizon

Plaats: Kraggenburg

Locatie: Kadoelerweg

Kunstenaar: Paul de Kort

Materiaal: hout, staal, wilgentenen, riet

Jaar: 2016

Beschrijving:

Op 28 juli 2016 zijn in het gebied tussen de Kadoelerweg en het Zwarte Meer bij Kraggenburg de werkzaamheden gestart voor de realisatie van het landschapskunstwerk 'Pier+Horizon' van Paul de Kort dat 7 oktober 2016 officieel onthuld werd door gedeputeerde Michiel Rijsberman en de voorzitter van Natuurmonumenten, Hans Wijers. Paul de Kort won met zijn inzending een door de provincie Flevoland en gemeente Noordoostpolder uitgeschreven ontwerpopdracht. In 'Pier+Horizon' weet de kunstenaar op bijzondere wijze een verbinding te leggen tussen de geschiedenis van de locatie, het huidige gebruik van het meer als natuurgebied en de geschiedenis van de beeldende kunst en Land Art in het bijzonder.

Paul de Kort liet zich voor zijn ontwerp inspireren door de twee strekdammen die in het verleden naar de lichtwachterswoning Oud-Kraggenburg liepen, de 'kraggen' die als basis voor de dammen dienden en de centrale-plaatsentheorie van de Duitse geograaf Walter Christaller. Hij ontwikkelde in 1933 een theorie die inzicht geeft in de wijze waarop nederzettingen met verschillende maten van centraliteit ten opzichte van elkaar verspreid liggen. Bij de drooglegging van de Noordoostpolder besloot de Directie om het model van Christaller in de praktijk te brengen. Dat leidde tot een ruimtelijke inrichting waarbij Emmeloord de centrumfunctie verwierf met in een ring daaromheen tien kleinere dorpen op zeven tot negen kilometer van elkaar (fietsafstand). De vorm van de polder tekent zich hierdoor heel duidelijk af als een geometrische veelhoek in het IJsselmeer. Tevens is Paul de Kort geinspireerd door het landschapskunstwerk 'Spiral Jetty', een 4 m brede en 457 m lange dam van stenen in de vorm van een spiraal, die de Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson in 1970 in het Great Salt Lake in Utah maakte. Met de titel 'Pier+Horizon' verwijst de Kort naar Piet Mondriaans serie 'Pier en Oceaan' uit 1914/15, waarop de paalhoofden voor de kust van het Zeeuwse kunstenaarsdorp Domburg te zien zijn.

Een aantal redenen voor de stuurgroep, bestaande uit gedeputeerde Jaap Lodders, wethouder Paul Vermeulen en adviseurs op het gebied van landschapskunst, om te kiezen voor het ontwerp van Paul de Kort. Zo komt de Noordoostpolder als ontwerp, in de vorm van het kunstwerk terug. De verwijzing naar de cultuurhistorie van Kraggenburg en specifiek de strekdam zit in de materiaalkeuze. Bovendien heeft de kunstenaar zich laten inspireren door één van de grondleggers van de Landart Robert Smithson, waardoor het zevende werk aansluit op de overige zes landschapskunstwerken, die de provincie rijk is. Verder is het snijvlak tussen cultuur en natuur in dit werk optimaal. Ondanks de stringente wet- en regelgeving en rekening houdend met natuurontwikkelingen door Natuurmonumenten, is het de kunstenaar gelukt met een ontwerp te komen met een unieke inbreng op de flora en fauna aldaar.

Bij het maken van het schetsontwerp voerde Paul de Kort met de belanghebbenden van het gebied waar het kunstwerk moet komen, Rijkswaterstaat, het waterschap, de provincie, Natuurmonumenten en de gemeente, veel gesprekken. Deze leverde soms een belangrijke bijdrage in het ontwikkelproces. Zo hoorde hij van zijn contactpersoon bij Natuurmonumenten het verhaal dat van de voormalige strekdam naar Oud Kraggenburg nog steeds resten op de bodem van het Zwarte Meer liggen. Het kunstwerk brengt de strekdam tussen de voormalige lichtwachterswoning en de dijk weer terug in beeld. Voor 'Pier+Horizon' is in de oorspronkelijke lengterichting een nieuwe pier met een lengte van 135 m aangelegd. In het verlengde van deze pier steekt bij normaal waterpeil (0,20 - 0,40 m onder NAP) het restant van de oorspronkelijke strekdam boven het water uit. Het aanvankelijke idee om de oorspronkelijke strekdam van stortsteen gedeeltelijk te herstellen bleek vanwege natuureisen niet mogelijk. In de buurt bestaan rietkragen waarin beschermde vogels zoals de grote karekiet nestelt en daarvoor hebben deze rietkragen een bepaalde golfslag nodig. Daarom heeft De Kort het ontwerp aangepast in een steiger op palen die net boven het water ligt, zodat de golven er onder door kunnen. Rondom de steiger is een stelsel van 26 dunne en dikke houten palen geplaatst volgens het model van Christaller, minder dan de 48 die De Kort aanvankelijk geschetst had. Aan ongeveer de helft van de palen, waarvan de kop zo'n 3 m boven N.A.P. uitsteekt, zijn drijvende vegetatiematten (kraggen) bevestigd van 2 m breed en 20 m lang. Het bedrijf Van Schaik V.O.F. uit Ingen, dat zinkstukken maakt voor dammen en dijken, heeft de kraggen gebouwd. De 15 drijvende rietmatten, die van wilgentenen gemaakt zijn, liggen in een stalen frame dat aan één zijde aan een paal bevestigd is zodat het 360° ten opzichten van het ankerpunt kan draaien. 

Eenzaam op de smalle en lange pier, opgenomen door de weidsheid van het Zwarte Meer en omringd door het gigantische veld van kraggen, kan een ervaring worden opgeroepen die in de kunstfilosofie wel wordt omschreven met het begrip, het sublieme, zoals Paul de Korte het zelf verwoordt. Het sublieme is wat verbijsterend, schrikbarend, raadselachtig is en tegelijk voor inzicht, helderheid en verrukking zorgt. Het sublieme is een begrip dat verwijst naar het onbevattelijke van dat wat groots is, dat wat je van je stuk brengt omdat je er door gefascineerd bent zonder dat je echt begrijpt wat je ziet. De geschiedenis van het landschap, de natuur en de romantische landschapsbeleving worden in 'Pier+Horizon' met elkaar verbonden.

De stroming en de wind zullen bepalen hoe de kraggen in het water liggen. Soms 'wijzen' ze naar het land, soms naar het water. Verder bepalen de seizoenen hoe het kunstwerk eruitziet. Hierover zegt Paul de Kort: “Rond half acht in de ochtend staat de zon altijd in één lijn met de strekdam. Van half februari tot half oktober staat de zon rond die tijd boven de horizon, maar in de wintermaanden, tussen half oktober en half februari schemert het boven het Zwarte Meer en rond de kortste dag is het hier nog donker". Integraal onderdeel van het kunstwerk, wordt een webcam die elke ochtend rond half acht een foto maakt die op de website pierplushorizon.nl te bekijken is. In een jaar levert de webcam een bijzondere time-lapse op van 365 foto's. Zo zal het project ook voor bezoekers op afstand te volgen zijn. Om de rust van de overwinterende watervogels te waarborgen is de steiger van oktober tot april niet toegankelijk voor publiek.

Het kunstwerk heeft € 370.000 gekost. De provincie verstrekte een subsidie van € 169.000. Behalve de provincie betaalden ook de gemeente Noordoostpolder, Waterschap Zuiderzeeland, Prins Bernard Cultuurfonds en Bouwfonds Cultuurfonds mee.

Zie ook: Paul de Kort of bekijk hier de documentairefilm van Barend Hazeleger, 'Pier+Horizon de geest van de plek'.

Kunstenaar

Paul de Kort is in 1961 in Den Helder geboren. De Kort studeerde van 1979 tot 1984 aan het Mollerinstituut in Tilburg. In 1985 ging hij naar de Academie voor Beeldende Vorming in Utrecht en tussen 1987 en 1988 rondde hij zijn opleiding af aan de Rijksacademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Sindsdien heeft Paul de Kort zich ontwikkeld tot een kunstenaar die zich met name bezig houdt met monumentale landschapskunst. Voor De Kort bestaat er een fundamenteel onderscheid tussen land-art en landschapskunst. Land-art is de kunsthistorische periode uit de jaren zeventig, waarin de pioniers op dit gebied het idee hadden dat het landschap een leeg doek was waarop ze een kunstwerk konden maken. Landschapskunst daarentegen is het landschap lezen en daar iets aan toevoegen, waardoor de karakteristieken duidelijker, mooier of beter worden. 

Sinds het begin van de jaren negentig heeft De Kort meer dan twintig kunstuitingen in het Nederlandse landschap verwezenlijkt. Het gemeenschappelijke kenmerk is de aandacht voor het verleden. De Kort laat zich inspireren door historische kaarten, die aangeven hoe het landschap er vroeger uitzag. In 2008 verwierf hij bekendheid met het kunstwerk 'Wassende Maan' in de Biesbosch.

In een interview vertelt hij: "Het Nederlandse landschap is over de eeuwen bewerkt door vele generaties van plannenmakers, ingenieurs, waterbouwers, veldheren en boeren. Mijn fascinatie ligt bij die sporen van menselijke activiteiten die hun functie hebben verloren, maar als ‘littekens’ nog zichtbaar zijn in het landschap. Het zijn heel vaak deze sporen die wij nu als ruimtelijke kwaliteit koesteren. Voor een ‘goede verstaander’ vertelt het landschap veel boeiende verhalen die ín, onder en achter het zichtbare landschap verborgen liggen. Met mijn kunst wil ik zo’n goede verstaander zijn. Ik wil geraakt worden door wat ik heb leren zien en wat ik ben gaan begrijpen, zodat ik de argeloze passant op de schouder kan tikken om te zeggen; Kijk dan, daar! zodat steeds meer mensen het landschap gaan verstaan… want goede verstaanders zijn meer betrokken". In een ander interview zegt hij: "Ik denk bij mijn werk vanuit het landschap. Wat is de geschiedenis ervan? Wat gebeurt er? Dat vertaal ik vervolgens naar een werk, dat aansluit bij dat landschap. Landschapskunst kan kijken naar het landschap veranderen in zien van het landschap”. 

Paul de Kort exposeerde van 18 mei t/m 15 oktober 2003 in Nagele tijdens de buitenexpositie 'Tijd en Transformatie' het kunstwerk GRID'N'GROPE waarbij 48 helderblauwe kruizen volgens een streng raster in de Nagelervaart dreven. Als de wind vat op ze kreeg, dobberden de kruizen schots en scheef door elkaar, maar keerde uiteindelijk toch altijd weer terug in het oorspronkelijk grid. 

 

Laatste Update zaterdag, 31 december 2016