Wandreliëf de Ducdalf

Wandreliëf de Ducdalf
Wandreliëf de Ducdalf Wandreliëf de Ducdalf Wandreliëf de Ducdalf

Plaats: Creil

Locatie: 't Laantje

Kunstenaar: Nicolaas Wijnberg?

Materiaal: gekleurd cement

Jaar: 1957

Beschrijving:

Op de hoek van het Keggehof en ’t Laantje staat het voormalig café-restaurant ‘De Ducdalf’. Het is in 1957 gebouwd naar ontwerp van de Amsterdamse architect Jacob Dunnebier (1904-1988). Het is een traditionalistisch vormgegeven pand met tweelaagse woning en een aangrenzende langgerekte gemeenschapszaal. Het Openbaar Lichaam ‘De Noordoostelijke Polder’ wilde het gemeenschapsleven in de dorpen stimuleren en heeft een subsidie verstrekt voor het bouwen van de gemeenschapszaal. In de Ducdalf is menig dorpsfeest gehouden en zijn de toneel- en carnavalsvereniging opgericht. Dunnebier heeft in opdracht van Bierbrouwerij Oranjeboom 3 café-restaurants in Noordoostpolder gebouwd, de andere twee nagenoeg identieke gebouwen staan in Tollebeek en Creil.

Op de zijgevel van de gemeenschapszaal is een verzonken reliëf aangebracht in de sgraffito techniek. De Sgraffito is hoogstwaarschijnlijk ontworpen door Nicolaas Wijnberg die zijn ontwerp liet uitvoeren door stukadoor Jacobus Schmidt (1916-2001). Schmidt heeft het oppervlak van de muur bepleisterd met drie op elkaar geplaatste langzaam drogende mortellagen; donkergrijs en wit onder een zandkleurige deklaag. Elke laag moest worden opgeruwd om de volgende laag te laten pakken. Belangrijk was dat de verschillende lagen overal even dik waren wat het inkrassen makkelijker maakte. Nadat alle lagen aangebracht waren, heeft Schmidt op de (vrijwel) droge buitenste laag de tekening aangebracht. Vervolgens heeft hij de voorstelling tot de gewenste diepte, de gewenste kleur, ingekrast en weggeschrapt. Schmidt moest het reliëf in één keer afmaken omdat de mortel na 24 uur te hard was om nog te kunnen bewerken. (Met dan aan Henk Schmidt voor de verstrekte informatie)

Het tafereel verwijst naar het Zuiderzeeverleden. Afgebeeld is een dukdalf, verwijzend naar de naam van het voormalig café-restaurant. Bovenop de paal zit een meeuw en in de verte vaart een vissersschip. De term dukdalf (ducdalf) is waarschijnlijk een verbastering van duque de Alva (hertog van Alva). Tijdens de tachtigjarige oorlog (1568 - 1648) gooiden de watergeuzen o.a. in Den Briel hun trossen om de meerpalen en riepen daarbij 'duc d'Albe' omdat zij ook graag de strop om de nek van deze hertog wilden gooien. Zo ontstond het begrip dukdalf, een in het water geplaatste constructie van zware houten palen voor het afmeren van schepen.

Kunstenaar

Nicolaas (Nico) Wijnberg is op 22 november 1918 in Amsterdam geboren. Hij werd opgeleid aan de Grafische School in Amsterdam. Vervolgens studeerde hij aan de avondklas van de Rijksacademie van beeldende kunsten in Amsterdam waar hij les kreeg van Jos Rovers en Heinrich Campendonk. Deze laatste stimuleerde zijn studenten om de sgraffito techniek te gebruiken.

Wijnberg was een veelzijdig kunstenaar. Voor hem was de tekenkunst het uitgangspunt van al zijn werkzaamheden. Hij was, net als zijn vader, lithograaf maar maakte ook schilderijen, affiches, decors, tekeningen, illustraties, ontwerpen voor boekomslagen, keramische beelden en monumentale ontwerpen. Als kunstschilder was hij een autodidact.

Tussen 1950 en 1960 heeft hij voor vele openbare gebouwen en scholen o.a. in Den Haag, Katwijk, Pijnacker, Rotterdam, Eindhoven en Amsterdam, ontwerpen gemaakt voor wanddecoraties in de sgraffito techniek. Deze sgraffito’s maakte hij niet zelf maar liet ze uitvoeren door bekwame stukadoors.

In 1947 richtte hij samen met Theo Kurpershoek en Hans van Norden de groep 'De Realisten' op, een modern-figuratieve groepering die zich afzette tegen de abstracte kunst van 'Cobra' en 'Vrije Beelden'. Naast zijn werk als kunstenaar was Wijnberg vanaf 1958 redacteur beeldende kunst van het literair-politieke tijdschrift Tirade, dreef hij van 1965 tot 1970 samen met Van Norden en Harry op de Laak in Amsterdam 'Kabinet Floret', een kunsthandel voor figuratieve kunst en bekleedde hij later het eerste hoogleraarschap scenografie aan de door hemzelf opgerichte faculteit van de Jan van Eyck Academie te Maastricht.

Sinds 2001 woonde Wijnberg in het Rosa Spierhuis in Laren, waar hij nog affiches ontwierp voor de tentoonstellingen die daar werden gehouden. Op 11 juni 2006 overleed Nicolaas Wijnberg op 87-jarige leeftijd in het Rosa Spier Huis.

 

Laatste Update zaterdag, 11 juli 2015