Aarde en water

Aarde en water
Aarde en water Aarde en water Aarde en water Aarde en water Aarde en water Aarde en water

Plaats: Emmeloord

Locatie: Lange Nering

Kunstenaar: Nic. Jonk

Materiaal: brons

Jaar: 1972

Beschrijving:

De fusie van de Raiffeisenbank en de Coöp. Boerenleenbank leidde eind jaren '70 tot de bouw van een nieuw kantoorgebouw aan de Deel. Ter gelegenheid van de opening van dit kantoor op 20 augustus 1980 heeft de Rabobank een kunstwerk aan de bevolking van de Noordoostpolder geschonken. Het kunstwerk 'Aarde en water' werd aangekocht bij Nic. Jonk. De kunstenaar heeft een duidelijke voorliefde voor een beperkt aantal thema's uit de bijbel en mythologie. Zelden blijft een thema in zijn werk beperkt tot één enkele uitvoering. 'Aarde en water' is zo'n thema dat Jonk vaker gebruikte en waarvan hij meerdere versies maakte, met het streven ze telkens beter te verbeelden. De titel 'Aarde en water' verwijst naar twee gepersonifieerde figuren en staat symbool voor het scheppingsverhaal.

In de Griekse mythologie bestond voor de schepping van de wereld alleen de Chaos, een duistere grenzeloze gapende ruimte, die was samengesteld uit de oerelementen aarde, water, lucht en vuur. Volgens de Griekse scheppingsmythe is Gaia, de Griekse godin die de verpersoonlijking van de aarde is, ontstaan uit de Chaos. Gaia sloot een huwelijk met de hemel in de gestalte van Uranus. En de hemel welfde zich over de aarde en uit die verbintenis ontstonden de zee (Pontos) en de bergen (Ourea). 

Gaia, Moeder Aarde, de oermoeder, een mollige vrouw met krachtige wulpse vormen verrijst uit het water. Gaia rust op de rug van een dolfijn, oersymbool van het water, en wordt tegelijk door hem omringd omdat hij vleugels lijkt te hebben. Voor haar steekt de opgeheven snuit van het dier omhoog. Met een arm achter het hoofd, leunt Gaia achterover tegen een golf, het hoogste punt in het kunstwerk. De oerelementen water en aarde, verenigt in deze plastiek, lijken helemaal gemaakt te zijn voor het nieuwe, aan de zee ontrokken, land waar het terecht gekomen is. Het kunstwerk 'Aarde en water', met zijn plastische rondingen, is karakteristiek voor de vormgeving van Jonk. Ronde, gladde, geabstraheerde en organische vormen met veel volume. Een samenspel van gesloten vormen met de niet minder belangrijke ruimtes ertussen. Doordat de gladde oppervlakken en de holle en bolle vormen een spel aangaan met het licht, straalt het bronzen beeld vitaliteit en dynamiek uit.

Nic. Jonk maakte zijn beelden volgens een bepaald concept (= opzet). Eerst maakte hij kleine krabbels op een blocnote, die voor niemand leesbaar waren. Daarna maakte hij een mini-beeldje van was. Naderhand werd het model groter uitgewerkt in klei. Met een ronde kleiknuppel maakte hij het kleimodel vervolgens rond en glad. Van het kleimodel maakte hij een gipsmodel op ware grootte, waarvan het beeld gegoten werd door de bronsgieter. Daarna werkte Jonk de plastiek zelf af. Gietnaden werden weggevijld en oneffenheden weggewerkt. Als laatste werd het beeld gepatineerd.

Eind 2012 is 'Aarde en water' van zijn sokkel aan de Deel gelicht om opgeknapt te worden. In verband met de herinrichtingsplannen van de Deel is het kunstwerk in de zomer van 2013 aan de Lange Nering geplaatst, wat € 2.575,- heeft gekost.

Gesigneerd: Nic. Jonk 1972

Kunstenaar

Nicolaas (Nic.) Jonk werd op 11 juli 1928 in Schermerhorn geboren. Hij groeide op in Noord Scharwoude en Oudkarspel en ging op 17-jarige leeftijd het reclamevak in. Direct na de Tweede Wereldoorlog, in 1945, vertrok hij naar Amsterdam en volgde daar van 1947 - 1953 avondlessen aan het instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs bij Wessel Couzijn (1912-1984), wiens plastische kracht hij bewonderde en die hem steeds zou bemoedigen. Eén dag in de week nam hij vrij om lessen bij Dignum Lammers (1915-1990) aan de Rijksnormaalschool te volgen. Drie jaar lang bekwaamde hij zich daar uitsluitend in het modeltekenen. Een bezoek aan de eerste Sonsbeek tentoonstelling in 1949 deed Jonk besluiten zich geheel toe te leggen op beeldhouwen. In 1953 ging hij beeldhouwen studeren aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten, waar Jan Bronner en Piet Esser zijn leermeesters waren. De manier van werken van deze twee leermeesters bekoorde Nic. Jonk niet. In 1956 verliet hij de Academie en vestigde zich als vrij kunstenaar in Amsterdam.

Nic. Jonk is vooral bekend geworden om zijn voluptueuze beelden van vrouwen en dieren. Hij wilde zijn gevoel van verbondenheid met de oermens in het werk tonen en gebruikte mythologische verhalen als kader voor zijn onderwerpen. Dat is opmerkelijk want in de abstracte kunststromingen van de jaren 1950 en 1960 was klassiek niet echt gangbaar of een aanbeveling. Hij vond zijn inspiratie, enerzijds, bij de naturalistische maar gestileerde vormen van Aristide Maillot of Pierre-Auguste Renoir, anderzijds bij de ruimtelijk uitgebalanceerde plastieken van Wessel Cozijn of Jacques Lipschitz. Het werk van Nic. Jonk maakte een ontwikkeling door. De vormen werden steeds afgeronder, in elkaar grijpend, elk onderdeel werd even belangrijk in het geheel. Het afbeelden van een onderwerp maakte plaats voor het vormgeven van een idee met gebruikmaking van een reëel gegeven. Jonk pute graag zijn inspiratie uit de Griekse godenwereld. Vooral goden van het water spraken hem aan. Geen anecdotische uitbeelding van het onderwerp maar een krachtige symbolisch geladen verbeelding van het gegeven. Zijn figuren zijn vrijwel zonder uitzondering vrouwen die er geen twijfel over laten bestaan dat zij de vruchtbaarheid symboliseren. En zo ontstonden steeds weer de (moeder)aarde, het water en de wezens van de zee. In 1965 vestigde Jonk zich in Grootschermer waar hij tot zijn overlijden op 11 oktober 1994 woonde en werkte. Jonk was docent aan verschillende academies.

Nic. Jonk was een boetseerder, een modeleur met gevoelige handen. Hij kneedde de was of de klei tot zachte rondingen zodat zijn godinnen en ander mythologische figuren uit het water geboren lijken. Wanneer de vorm was gekneed volgde het opblazen, het vergroten van het model, een arbeidsintensief proces dat Jonk zelf uitvoerde. Wanneer het beeld in gips stond, kon het naar de bronsgieter en vervolgens worden afgewerkt. Nic. Jonk liet zijn beelden gieten bij Bronsbeeldgieterij Binder in Haarlem.

Kunstwerken met de titel 'Water en Zon' vind je in de steden 's Hertogenbosch, Lelystad, Purmerend, Nashville (USA) en San Gimignano (Italië). 'Aarde en water' is te vinden in Emmeloord, Katwijk aan Zee, Lisse, Venlo, Purmerend, Heerhugowaard, Emmen, Uithoorn en Soest. In Utrecht vind je het zeven meter hoge beeld ‘de Wachters’. In Amsterdam-Zuidoost, Heerhugowaard en Doetinchem vindt je kleinere exemplaren met dezelfde titel. In Bergen aan Zee, Amsterdam, Tilburg, Heerlen, Steenwijk en Vlaardingen staat de bijbelse voorstelling: ‘Jonas en de Walvis”. Ook in Californië kan je een beeld met dit thema vinden. Verder is er in Groot Schermer een voor publiek toegankelijke beeldentuin annex museum, waar een collectie van zijn schilderijen is opgehangen.

Laatste Update donderdag, 17 augustus 2017