Wandreliëf ’t Poortershuys

Wandreliëf  ’t Poortershuys
Wandreliëf  ’t Poortershuys Wandreliëf  ’t Poortershuys Wandreliëf  ’t Poortershuys

Plaats: Creil

Locatie: Galamalaan

Kunstenaar: Nicolaas Wijnberg?

Materiaal: gekleurd cement

Jaar: 1957

Beschrijving:

In de Noordoostpolder zijn in opdracht van Bierbrouwerij Oranjeboom 3 café-restaurants gebouwd. Ze staan in Creil, Espel en Tollebeek en zijn nagenoeg identiek. De ontwerper is de Amsterdamse architect Jacob Dunnebier (1904 – 1988). Café-restaurant ’t Poortershuys aan de Graaf Florislaan werd in 1957 gebouwd. Het is een traditionalistisch vormgegeven L-vormig pand met op de eerste verdieping een woning en een, haaks erop gelegen, langgerekte gemeenschapszaal. Voor het bouwen van de gemeenschapszaal bij het café is een subsidie verstrekt door het Openbaar Lichaam ‘De Noordoostelijke Polder’ om het gemeenschapsleven in Creil te versterken.

Op de buitenmuur van de gemeenschapszaal is een wandreliëf aangebracht in de sgraffito techniek waarschijnlijk naar een ontwerp van Nicolaas Wijnberg. Omdat er snel en kundig gewerkt moest worden liet Wijnbergen het ontwerp uitvoeren door stukadoor Jacobus Schmidt (1916-2001) die werkte voor stukadoorsbedrijf J.N. Ooms in Amsterdam. De stukadoor heeft hier gewerkt in drie verschillend gekleurde pleisterlagen. De onderste laag is donker grijs, daarboven is een laag in rood aangebracht en vervolgens een witte deklaag. Wanneer een laag voldoende was aangetrokken (gedroogd) kon de volgende laag worden aangebracht. Wanneer alle lagen aangebracht waren kon op de bovenste laag de compositie worden aangebracht. Daarna werd de voorstelling met een tekenstift of paleerijzer uitgestoken of ingekrast waardoor er uiteindelijk een verzonken reliëf ontstond. (Met dank aan Henk Schmidt voor het aanleveren van informatie)

Wijnberg koos voor een figuratieve vormentaal, die hij door een hoekige, lineaire stilering vereenvoudigde. Het reliëf stelt twee 17e-eeuwse “poorters” voor met op de achtergrond een stadspoort. Het woord ‘poorter’ komt niet van het woord poort maar van het Latijnse woord portus, wat ‘haven’ betekent. In de vroege middeleeuwen ontstaan de eerste handelsnederzettingen in de buurt van burchten en kastelen. Rondom de nederzetting werd een stadsmuur met stadspoorten gebouwd waardoor je de stad in en uit kon. De muur bood aan de inwoners veiligheid.  's Avonds tegen donker werden de stadspoorten gesloten door de poortbewaker, die de sleutel vervolgens bij de burgemeester bracht. Bij zonsopgang gingen de poorten weer open. De mensen die in de ommuurde stad woonden werden “poorters” genoemd. De poorters hadden, door geboorte of huwelijk of tegen betaling van een som geld, zich het poorterrecht verworven. Alleen poorters konden ambten bekleden bij de stedelijke overheid of lid worden van een gilde, een voorwaarde voor het uitoefenen van de meeste beroepen. De bewoners die buiten de stad woonden werden burgers genoemd. Na de Franse invasie in de 18e eeuw verdwenen de voorrechten voor de poorters. Zullen er in het middeleeuwse, door de zee verzwolgen gehucht Creil al poorters gewoond hebben?

Kunstenaar

Nicolaas (Nico) Wijnberg is op 22 november 1918 in Amsterdam geboren. Hij werd opgeleid aan de Grafische School in Amsterdam. Vervolgens studeerde hij aan de avondklas van de Rijksacademie van beeldende kunsten in Amsterdam waar hij les kreeg van Jos Rovers en Heinrich Campendonk. Deze laatste stimuleerde zijn studenten om de sgraffito techniek te gebruiken.

Wijnberg was een veelzijdig kunstenaar. Voor hem was de tekenkunst het uitgangspunt van al zijn werkzaamheden. Hij was, net als zijn vader, lithograaf maar maakte ook schilderijen, affiches, decors, tekeningen, illustraties, ontwerpen voor boekomslagen, keramische beelden en monumentale ontwerpen. Als kunstschilder was hij een autodidact.

Tussen 1950 en 1960 heeft hij voor vele openbare gebouwen en scholen o.a. in Den Haag, Katwijk, Pijnacker, Rotterdam, Eindhoven en Amsterdam, ontwerpen gemaakt voor wanddecoraties in de sgraffito techniek. Deze sgraffito’s maakte hij niet zelf maar liet ze uitvoeren door bekwame stukadoors.

In 1947 richtte hij samen met Theo Kurpershoek en Hans van Norden de groep 'De Realisten' op, een modern-figuratieve groepering die zich afzette tegen de abstracte kunst van 'Cobra' en 'Vrije Beelden'. Naast zijn werk als kunstenaar was Wijnberg vanaf 1958 redacteur beeldende kunst van het literair-politieke tijdschrift Tirade, dreef hij van 1965 tot 1970 samen met Van Norden en Harry op de Laak in Amsterdam 'Kabinet Floret', een kunsthandel voor figuratieve kunst en bekleedde hij later het eerste hoogleraarschap scenografie aan de door hemzelf opgerichte faculteit van de Jan van Eyck Academie te Maastricht.

Sinds 2001 woonde Wijnberg in het Rosa Spierhuis in Laren, waar hij nog affiches ontwierp voor de tentoonstellingen die daar werden gehouden. Op 11 juni 2006 overleed Nicolaas Wijnberg op 87-jarige leeftijd in het Rosa Spier Huis.

 

 

Laatste Update zaterdag, 11 juli 2015