Vissersmonument

Plaats: Urk

Locatie: Peter Salebienplein

Kunstenaar: Gerard van der Leeden

Materiaal: brons / marmer

Jaar: 1968

Beschrijving:

De visserij en de visverwerkende industrie brachten veel welvaart naar Urk. Maar de vis wordt duur betaald. Veel Urker vissersmannen zijn op zee gebleven. Op het hoogste punt van het voormalige eiland Urk staat het bekendste en op één na oudste monument, ‘het Vissersmonument’. Het monument bestaat uit een standbeeld van een vissersvrouw die met de rug naar de zee staat. Op een sokkel staat zij, met wapperende rokken, in de wind. Over haar linker schouder kijkt ze nog eenmaal achterom naar de zee, na vergeefs gewacht te hebben op haar geliefde. Rond het standbeeld zijn, op een lage muur, zwarte marmeren platen bevestigd. Op deze platen zijn de namen van de in de zee verdronken vissers gebeiteld. Sinds 1865 zijn enkele honderden slachtoffers te betreuren, waaronder kinderen van 10 en 11 jaar. Bij de bevolking op Urk leeft altijd de vrees dat er een zwarte plaat op ‘het Vissersmonument’ bij moet komen, want 800 vissers varen nog wekelijks op 130 boten uit.

Het gevaarvolle leven van de vissers heeft ongetwijfeld zijn stempel gedrukt op het Urker volkskarakter. De meeste slachtoffers vielen tijdens zware stormen. Als na de storm de dominee door de straten van Urk liep, wist men dat hij de ‘tinge’ (= slecht bericht) kwam brengen. Als de dominee dan voorbij kwam viel er een stilte. Als tegenwoordig tijdens een gesprek een stilte valt wordt er wel gezegd: ‘Er komt een dominee voorbij’. Vroeger was dat een beangstigende gebeurtenis.

Gerard van der Leeden liet het beeld in brons gieten. Het werd op 11 mei 1968 door H.M. Koningin Juliana onthuld. De kunstenaar heeft het beeld gesigneerd. Rechts onder de voeten van de vissersvrouw staat G. Van der Leeden.

In de sokkel van het beeld staat een gedicht van T. De Vries :

Hier wenden zij de steven

en door wie achtergebleven

werd hier op hen gewacht.

Hier werd voor hen gebeden

maar ook intens geleden

als de ‘tinge’ werd gebracht

- Velen in zee gebleven -

De gemeente Urk organiseert op de zaterdag voor Hemelvaartsdag bij het Vissersmonument een herdenking voor vissers die op zee zijn gebleven.

Kunstenaar

Gerard van der Leeden werd op 1 september 1935 in Hengelo geboren. Hij studeerde van 1951 - 1954 aan de Academie voor Kunst en Industrie (A.K.I)  in Enschede, afdeling beeldhouwen bij Henk Zweerus.  Dan verhuist hij naar Amsterdam en vervolgt daar aan de Rijksacademie zijn opleiding bij Piet Esser. Gerard van der Leeden woont en werkt sinds 1959 in het  Noord-Hollandsekunstenaarsdorp Bergen. De beelden van de kunstenaar zijn over het algemeen klassiek van vorm, realistisch en in brons gegoten. In 2005 heeft Van der Leeden, samen met zijn zoon Jeroen, de Academie Deukelioon opgericht. Deze academie richt zich op de herontdekking van de grote artistieke waarde van de Europese figuratieve beeldhouwkunst.

Van der Leeden heeft de ter Borch prijs van de provincie Overijssel gewonnen. Hij krijgt, door zijn bekendheid , veel opdrachten van het Rijk en particulieren. Zo maakte hij voor zijn woonplaats Bergen NH het kunstwerk vogel met kind (1963), op Urk het ‘Vissersmonument’ (1968), de ‘Wonderbaarlijke Visvangst‘ (1999) en de Rog (2004), in Utrecht ‘Europa en de stier’ (1975), in Enschede ‘Mr. Alphons Ariëns' en het ‘monument voor de gebroeders Quentenmeijer’  (1995), ‘Nereïden met de dolfijn’ (2000) bij het dorpshuis te Krommeniedijk en in Katwijk het 'Herdenkingsmonument voor Zonen van Katwijk' (2005). Ook in wereldsteden als Athene, Hong Kong en Tokyo staan kunstwerken van Van der Leeden.