Vissersmonument

Vissersmonument
Vissersmonument Vissersmonument Vissersmonument Vissersmonument Vissersmonument Vissersmonument Vissersmonument

Plaats: Urk

Locatie: Peter Salebienplein

Kunstenaar: Gerard van der Leeden

Materiaal: brons / marmer

Jaar: 1968

Beschrijving:

De visserij en de visverwerkende industrie brachten veel welvaart naar Urk. Maar de vis wordt duur betaald. Veel Urker vissersmannen zijn op zee gebleven. Op het hoogste punt van het voormalige eiland Urk staat het bekendste en op één na oudste monument, ‘het Vissersmonument’. Het monument bestaat uit een standbeeld op een sokkel van een vissersvrouw die met de rug naar de zee staat. Het is een verstild beeld met een gesloten omtrek. Toch speelt de kunstenaar een spel met beweging en ruimtelijkheid. De vrouw helt licht achterover, haar rok en haar schort bollen door de zuidwesten wind op als de zeilen van een schip. Ze wacht vergeefs op haar geliefde, kijkt ze nog eenmaal over haar linker schouder naar het noordwesten, in de hoop de terugkerende kotters te zien. Het gezicht is in simpele lijnen en contouren uitgewerkt. Details zijn weggelaten zodat iedereen zich erin kan herkennen.

Rond het standbeeld zijn, op een lage muur, zwarte marmeren platen bevestig met daarop de namen van hen die niet van zee terugkeerden. Sinds 1865 zijn enkele honderden slachtoffers te betreuren, waaronder kinderen van 10 en 11 jaar. Bij de bevolking op Urk leeft altijd de vrees dat er een zwarte plaat op ‘het Vissersmonument’ bij moet komen, want 800 vissers varen nog wekelijks op 130 boten uit. Het gevaarvolle leven van de vissers heeft ongetwijfeld zijn stempel gedrukt op het Urker volkskarakter. De meeste slachtoffers vielen tijdens zware stormen. Als na de storm de dominee door de straten van Urk liep, wist men dat hij de ‘tinge’ (= slecht bericht) kwam brengen. Als de dominee dan voorbij kwam viel er een stilte. Als tegenwoordig tijdens een gesprek een stilte valt wordt er wel gezegd: ‘Er komt een dominee voorbij’. Vroeger was dat een beangstigende gebeurtenis.

Gerard van der Leeden liet het beeld in brons gieten. Het werd op 11 mei 1968 door H.M. Koningin Juliana onthuld. De kunstenaar heeft het beeld gesigneerd. Rechts onder de voeten van de vissersvrouw staat G. Van der Leeden.

In de sokkel van het beeld staat een gedicht van T. De Vries :

Hier wendden zij de steven

en door wie achtergebleven

werd hier op hen gewacht.

Hier werd voor hen gebeden

maar ook intens geleden

als de ‘tinge’ werd gebracht

- Velen in zee gebleven -

Het vissersdorp verloor in de afgelopen eeuwen meer dan 350 vissers op zee. Ieder jaar op de zaterdag voor Hemelvaartsdag wordt bij het Vissersmonument een herdenking voor vissers die op zee zijn gebleven. De namen van de vier opvarenden van de Urker kotter Z 85 De Morgenster, die op 28 januari 2015 verging, de Urkers Bert Woort en Jan Kramer, de Belg Maurice Coussaert en de Portugees Americo dos Santos Martins zijn in april 2015 op het monument bijgeschreven. 

In het programma Beeldspraak van Omroep Flevoland wordt het Vissersmonument besproken

Kunstenaar

Gerard van der Leeden werd op 1 september 1935 in Hengelo geboren. Als kind was hij al goed in tekenen en handvaardigheid. Van der Leeden studeerde van 1951 - 1954 aan de Academie voor Kunst en Industrie (A.K.I)  in Enschede, afdeling beeldhouwen bij Henk Zweerus.  Als hij naar Amsterdam verhuist, voltooit hij zijn studie beeldhouwen in de klassieke tradietie aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunst bij Piet Esser. Na de afronding van zijn studie in 1959 is hij gaan wonen in het  Noord-Hollandse kunstenaarsdorp Bergen. De beelden van de kunstenaar zijn over het algemeen klassiek van vorm, realistisch en in brons gegoten. In 2005 heeft Van der Leeden, samen met zijn zoon Jeroen, de Academie Deukelioon opgericht. Deze academie richt zich op de herontdekking van de grote artistieke waarde van de Europese figuratieve beeldhouwkunst.

Van der Leeden heeft in 1960 de ter Borch prijs van de provincie Overijssel gewonnen. Hij krijgt, door zijn bekendheid , veel opdrachten van het Rijk en particulieren. Zo maakte hij voor zijn woonplaats Bergen NH het kunstwerk vogel met kind (1963), op Urk het ‘Vissersmonument’ (1968), de ‘Wonderbaarlijke Visvangst‘ (1999) en 'de Vleet' (2004), in Utrecht ‘Europa en de stier’ (1975), in Enschede ‘Mr. Alphons Ariëns' en het ‘monument voor de gebroeders Quentenmeijer’  (1995), ‘Nereïden met de dolfijn’ (2000) bij het dorpshuis te Krommeniedijk en in Katwijk het 'Herdenkingsmonument voor Zonen van Katwijk' (2005). Ook in wereldsteden als Athene, Hong Kong en Tokyo staan kunstwerken van Van der Leeden.

Laatste Update dinsdag, 21 juli 2015