Sluitsteen

Sluitsteen
Sluitsteen Sluitsteen Sluitsteen Sluitsteen Sluitsteen Sluitsteen Sluitsteen

Plaats: Espel

Locatie: Westermeerdijk

Kunstenaar: Ed Hoornik

Materiaal: graniet

Jaar: 1996

Beschrijving:

Voor de inpoldering van de Noordoostpolder kwamen er zowel bij Lemmer als op Urk grote werkhavens voor de 25 km lange westelijke polderdijk. Een dijk die in het 'kalme' IJsselmeer met een snelheid van 200 m per dag groeide. Op 3 oktober 1939 werd om 14.44 uur het laatste gat in de Westermeerdijk onder sirenengeloei gesloten. Burgemeester Gert Keijzer van Urk en zijn ambtgenoot mr. Marinus Krijger van Lemsterland reikten elkaar, op een over het sluitgat gelegde loopplank, de hand. Van het ene op het andere moment maakte Urk deel uit van het vaste land en was het eiland Urk 'gevallen'.

This text will be replaced by the JW Player

Maker:Polygoon-Profilti (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder)

Op 3 oktober 1989 werd herdacht dat het precies een halve eeuw geleden was dat de dijk tussen Urk en Lemmer werd voltooid. Om 14.44 uur verrichtten burgemeester Sijko Veninga van Urk en loco-burgemeester Wietze de Haan van Lemsterland, onder het toeziend oog van burgemeester Menno Knip van Noordoostpolder, de onthulling van een herinneringsteken, een liggende steen met het opschrift: Hier werd de dijk gesloten op 3 oktober 1939 om 14.44 uur. 3 oktober 1989. Een trap van basaltblokken leidde naar de kruin van de dijk waar bij de gedenksteen een houten afzetting en enkele banken geplaatst waren.

De vier sluitpunten in de dijken van Flevoland zijn van grote betekenis voor het ontstaan van de polder. Het 10-jarig bestuurlijk bestaan van de provincie Flevoland in 1996 was de aanleiding voor het kunstproject 'Dijkwacht. Die zomer werden in de buurt van de sluitpunten uiteenlopende kunstprojecten geplaatst waar zowel schrijvers als beeldend kunstenaars aan meewerkten. Op de plaatsen waar sluitstenen zijn gelegd en de dijken gedicht, werden ze opnieuw “gedicht” met woorden van Nederlandse dichters.

Op de herinneringsplek is in september 1996 een literaire steen in de vorm van een granieten tafel onthuld. De trap en de tekst: "Hier werd de dijk gesloten op 3 oktober 1939 om 14.44 uur", die op het tafelblad staat, herinneren aan het gedenteken van 3 oktober 1989. In de tafel is ook de laatste strofe "het nieuwe land" uit het gedicht "De elf provincies en het nieuwe land" van de in 1970 overleden dichter Ed Hoornik gegraveerd. Op het tafelblad de eerste drie versregels en de vierde regel in de rand.

de meeuw, die vroeger over het water vloog,

verwondert zich: hier viel de aarde droog

vergane schepen rusten in mijn koren.

ik ben nieuw land; ik ben maar pas geboren. 

Hoornik schreef het gedicht 'De elf provincies' voor de huldigingsmanifestatie 'Wij Vertrouwen' op 6 maart 1961 ter gelegenheid van het koperen regeringsjubileum van koningin Juliana. Alle elf provincies die Nederland toen nog telde werden door hem poëtisch gekarakteriseerd. De strofe "het nieuwe land", de latere provincie Flevoland, werd in 1962 aan het gedicht toegevoegd. "De elf provincies en het nieuwe land" bestaat uit 12 kwatrijnen. Iedere kwatrijn bestaat uit 4 versregels en twee rijmklanken. Het rijmschema is a-a-b-b.

Het is één van de vier gedichten die de jarige provincie door schriftbeeldhouwers van het Utrechtsebedrijf Letters-in-Steen in basalt liet graveren. Bij Schokkerhaven, Lelystad en Zeewolde zijn literaire stenen met speciaal voor het project geschreven gedichten te vinden van respectievelijk Remco CampertJan Wolkers en Marga Minco. De dichters lieten zich inspireren door het ontstaan, de natuur en de cultuur in de provincie. 

Behalve de dichtregels hebben kunstenaars op de plekken waar de Flevolandse dijken gesloten zijn een brug geslagen tussen het oude en het nieuwe land. Geinspireerd door de cultuur van Urk ontwierp Annet Bult een tijdelijk kunstwerk van 96 x 130 meter groot, een lauwerkrans van zwarte korenbloemen in een bed van goudgele tarwe. De gewassen werden in april met behulp van de computer in de akker tussen de Westermeerdijk en het Urkerbos ingezaaid. Bult zag de kleur van de korenbloemen als het zwart van de rouw, "want iedereen op Urk heeft wel familie op zee verloren". De in het midden geplaatste versregel 'Vergane schepen rusten in mijn koren' ontleende Bult aan het gedicht van Ed Hoornik. 

Dichter

Eduard Jozef Antonie Marie (Ed) Hoornik werd op 9 maart 1910 in Den Haag Geboren. Na 3 jaar medicijnen gestudeerd te hebben voelde hij zich toch meer aangetrokken tot het schrijven. In 1936 debuteerde hij met de dichtbundel “het keerpunt”. Van 1933 tot 1942 was hij als journalist verbonden aan het ‘Algemeen Handelsblad’. In 1942 werd hij in verband met illegale praktijken gevangen genomen en bracht hij 3 jaar door in de concentratiekampen Buchenwald en Dachau. Na de oorlog was hij redacteur bij Vrij Nederland. Zijn werk kwam geheel in het teken te staan van de confrontatie met de dood, die hij tijdens de oorlog van nabij had meegemaakt. Ook het schuldcomplex, dat hij als overlevende had, is een terugkerend thema in zijn werk.

Ed Hoornik is twee maal getrouwd geweest. De tweede maal met de schrijfster Mies Bouwhuys. Hij is vader van de romanschrijfster Eva Hoornik en schoonvader van J. Bernlef en dichter K. Schippers. Ed Hoornik gebruikte het pseudoniem Jan van Heusden.

Op 1 maart 1970 overleed Ed Hoornik op 59-jarige leeftijd in Amsterdam.

Kunstenaar

Annetta A.M. Bult werd op 13 november 1958 in Heiloo geboren. In 1985 studeerde zij af aan de Gerrit Rietveld Academie. Bult is landschapskunstenares en pleegt ingrepen in de openbare ruimte, waarbij de geschiedenis van de plek vertrekpunt is. Haar inzet is erop gericht een sterke betrokkenheid te creëren van de mens en zijn omgeving.

Laatste Update zondag, 08 januari 2017