Onderduikersbank

Onderduikersbank
Onderduikersbank Onderduikersbank Onderduikersbank Onderduikersbank Onderduikersbank

Plaats: Emmeloord

Locatie: Harmen Visserplein

Kunstenaar: Wim van Doorschodt

Materiaal: marmerslag beton en redwood

Jaar: 1967

Beschrijving:

Op het Harmen Visserplein staat 'de onderduikersbank'. De bank is in 1967 door het Onderduikerscomité aan de bevolking geschonken als monument voor de onderduikers en verzetsstrijders die in de Tweede Wereldoorlog in de Noordoostelijke Polder, zoals de Noordoostpolder toen genoemd werd, actief waren. De realisering is mogelijk geworden door het beschikbaar stellen van het financiële overschot (ƒ 2700,-) van de op 5 mei 1965 in Emmeloord gehouden reünie van onderduikers. Namens de pioniers overhandigde Klaas Reinder Wester, één van de oudste polderwerkers, de bank op 27 mei 1967 aan toenmalig wethouder en voorzitter van het A.D. van Eckfonds, de heer Freek Polter. De onderduikersbank is ontworpen door Wim van Doorschodt en houdt in de Noordoostpolder de herinnering levendig aan de bange jaren van de Tweede Wereldoorlog toen duizenden mannen in de polder onderdoken. 

De nieuwe, vaak moeilijk begaanbare Noordoostelijke Polder heeft een belangrijke rol gespeeld in de Nederlandse oorlogsgeschiedenis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben hier meer dan 20.000 mannen ondergedoken gezeten. De Noordoostelijke Polder (NOP) stond synoniem voor Nederlands Onderduikers Paradijs. Een paradijs met vraagtekens. De onderduikers moesten net als de polderpioniers met de schop in de hand de polder in. Menigeen heeft zijn handen of rug stuk gewerkt op de dikke polderklei. De grote stroom naar de polder begon in mei 1943 toen Hitler het besluit liet afkondigen dat alle Nederlandse militairen uit de meidagen van 1940 zich moesten melden in Amersfoort en Assen om bij de arbeidsdienst in Duitsland te worden ingezet. Niet veel later moesten alle mannen tussen 18 en 35 zich bij een arbeidsbureau melden. In anderhalve maand kwamen 1700 nieuwe werkkrachten in de polder aan.

De arbeiders die de polder cultuurrijp maakten, waren vrijgesteld van de Arbeitseinsatz oftewel dwangarbeid in Duitsland. Hoewel de Duitsers op de hoogte waren van het feit dat daarom grote aantallen onderduikers hun toevlucht in de polder zochten, hebben zij de Noordoostelijke Polder lange tijd ongemoeid gelaten. Zodra ze echter ontdekten dat in het gebied wapens werden gedropt, was de maat vol. Van 17-19 november 1944 vond een grote razzia plaats waarbij honderden mensen zijn weggevoerd en alsnog tewerk gesteld in Duitsland. Na deze razzia's kwam het ontginnings- en oogstwerk stil te liggen. De straatnamen van twee wegen in de polder herinneren aan deze periode: de Onderduikersweg en het Onderduikerspad.

De zijkanten van 'de onderduikersbank' zijn in mallen gegoten van marmerslag beton, de zitting is van redwood. In de hoge zijkant is een ajour reliëf verwerkt, een reliëf met openingen. Hierin is, zo stelt Wim van Doorschodt, zowel zijn eigen worsteling om naar boven te komen als de strijd met de elementen, die geleid heeft tot de drooglegging van de Noordoostpolder, weergegeven. De kunstenaar heeft in het reliëf de Duitse adelaar afgebeeld, symbool van het nazirijk van Adolf Hitler. De adelaar zit bovenop een in elkaar gedoken mensfiguur. De mensfiguur verwijst naar de onderduikers en verzetsmensen, de golfjes onder hem en de naar lucht happende vis staan symbool voor het nog drassige, op de zee veroverde, nieuwe polderland. De figuren zijn gestileerd. Van Doorschodt heeft een centrale compositie toegepast. De mensfiguur is als grootste vorm de blikvanger in het reliëf, mede omdat hij ingeklemd zit in het midden. Door de lichtval op de holle en bolle vormen wordt het spel van licht en schaduw op het kunstwerk versterkt waardoor de plasticiteit zichtbaar wordt. 

De onderduikersbank kreeg in 1967 een ereplaats op de Deel. Daarna is het monument menigmaal verhuisd. Omdat de bank op de Deel, tussen de rijdende en geparkeerde auto's, niet tot zijn recht kwam werd hij begin jaren 1980 naar het Lindelaantje verplaatst. In december 1990 werd de Onderduikersbank bij het Sluitgatmonument op de dijk bij Schokkerhaven neergezet. Vervolgens verhuisde hij en paar jaar later naar de gemeentewerf in Emmeloord. Dankzij de inspanningen van een aantal polderpioniers werd 'de onderduikersbank' na een restauratie in 1997 op het Harmen Visserplein neergezet, niet ver van het politiebureau. Zestig jaar na de capitulatie van de Duitsers werd op 5 mei 2005 op het Harmen Visserplein een plaquette onthuld die herinnert aan de overdracht op 17 april 1945. In 2010 werd de Onderduikersbank verplaatst naar zijn huidige plek bij plaquette. Naast de bank ligt een plaatje met daarop de naam A.J. Knipmeijer en de tekst: "Onverbrekelijk met de onderduikers verbonden 1940-1945". 

Op 15 november 2014 is bij 'de onderduikersbank' ter ere van de Nederlandse veteranen een plaquette onthuld.

Kunstenaar

Willem C. Doorschodt is op 5 augustus 1938  in Amsterdam geboren, terwijl andere bronnen Den Haag vermelden. Tegenwoordig is hij beter bekend als Wim van Doorschodt. (Van) Doorschodt heeft in verschillende steden sculpturale sporen nagelaten. Zijn beelden zijn uitgevoerd in steen of beton. (Van) Doorschodt was beeldhouwer in hart en nieren. Hij etaleerde in zijn abstracte vormentaal een duidelijke voorkeur voor gesloten vormen, eenvoud en vereenvoudiging. Daarnaast speelden gevoelsmatige aspecten een belangrijke rol. Zijn beelden nodigen uit tot aanraken.

In 1965 deed de toen nog Wim Doorschodt mee aan een groepsexpositie die in 't Voorhuys in Emmeloord gehouden werd. In september 1968 vertrok hij voor een jaar naar Zweden om een grote expositie voor te bereiden die in het voorjaar van 1969 in Kalmar gehouden werd.

Na 13 jaar als beeldhouwer in Giethoorn werkzaam geweest te zijn besloot (Van) Doorschodt zich te gaan toeleggen op het ontwerpen en maken van sieraden. Wim van Doorschodt runde jarenlang een galerie in Zwolle. Na zijn scheiding woonde en werkte Van Doorschodt in het voormalig Lloyd Hotel op het Lloyd-complex aan de Oostelijke Handelskade in Amsterdam. In juni 2008 overleed Wim van Doorschodt op 70-jarige leeftijd.

In Zwolle vind je de kunstwerken "Mythe" (1966), "Lente" (1973) en "Groeivorm" (1978) die hij voor de stad maakte. In Flevoland staan de kunstwerken "Onderduikersbank" (1967) en "Stam" (1982) in Emmeloord en in Ens, "Fontein" (1971).

Laatste Update zondag, 26 maart 2017