Palenscherm

Palenscherm
Palenscherm Palenscherm Palenscherm Palenscherm Palenscherm Palenscherm

Plaats: Urk

Locatie: Staartweg

Maker:

materiaal: hout

Jaar: ca. 1980


Beschrijving:

In 1660 werd Urk bezit van Amsterdam. Door landafslag werd het eiland steeds kleiner. Nadat in 1662 door de bewoners het eerste beschermende paalwerk was aangebracht veranderde de vorm van het eiland nauwelijks. In 1705 werd Burgemeester Nicolaas Witsen aangesteld als ambachtsheer. Op zijn initiatief was de zuidwestpunt versterkt met een zeewering. Amsterdam gaf in 1792 het eiland aan de Staten van Holland omdat het onderhoud van de zeewering een te kostbare zaak was. In 1814 werd Urk een Noord-Hollandse gemeente en zorgde het rijk voortaan voor de zeewering.

In 1939 ging het voormalig eiland Urk deel uit maken van de Noordoostpolder, de oude zeewering die het eiland eeuwenlang beschermd had tegen de grillen van de Zuiderzee was nutteloos geworden. In de Tweede wereldoorlog werd het houten palenscherm stukje bij beetje door de bevolking afgebroken om als brandstof voor de kachel te dienen. Eind 1944 werd aan deze illegale praktijken een einde gemaakt en werd in opdracht van de Dienst Zuiderzeewerken de nog resterende palen uit de grond getrokken en opgeslagen op het terrein van de Zuiderzeewerken bij de haven. In de jaren ’70 van de vorige eeuw is een replica van het palenscherm gebouwd als herinnering aan het Urker verleden.

Het 1200 meter lange palenscherm is, als overblijfsel van de vroegere strijd tegen het water van de Zuiderzee, een belangrijke markering van het historische eiland en maakt sinds 2003 deel uit van het van rijkswege beschermd dorpsgezicht. Vanwege het hoogteverschil van het voormalige eiland en het lager gelegen ingepolderde land heeft het palenscherm ook een grond kerende functie. Door gebruik van de verkeerde houtsoort (inlands eiken) en achterstallig onderhoud is het scherm gaan rotten. In 2008 is 235 meter palenscherm, ter hoogte van het Berechja College door platohouten palen vervangen. In 2015 verleende Provinciale Staten € 250.000,- subsidie aan Urk voor de restauratie van een deel van het palenscherm. De restauratie, die in oktober 2016 van start ging, is mede gefinancierd door de gemeente Urk. Op 30 mei 2017 werd het vernieuwde deel van de 'oude zeewering' officieel in gebruik genomen. Vanwege de cultuurhistorische waarde moet het bewaard blijven, vindt de gemeente. Zo worden ook komende generaties eraan herinnerd dat Urk eens een klein vlekje in een grote zee was.

Laatste Update woensdag, 31 mei 2017