Nautofoon

Nautofoon
Nautofoon Nautofoon Nautofoon Nautofoon Nautofoon

Plaats: Urk

Locatie: Staversekade

Maker:

materiaal: Staal

Jaar: 1952


Beschrijving:

Op de steenglooiing voor de vuurtoren staat een nautofoon uit 1952. Een nautofoon of misthoorn is een op de wal geplaatst instrument dat met slecht zicht, met een bepaalde regelmaat, een krachtig geluidssein ten gehore brengt. Het geluid van de nautofoon heeft een lage toonhoogte omdat lage tonen door het menselijk oor op grotere afstand kunnen worden waargenomen dan hoge.

Sinds 1906 staan er op Urk al instrumenten die de scheepvaart bij slecht zicht waarschuwen. Op 28 april van dat jaar publiceerde 'Vliegend blaadje: nieuws- en advertentiebode voor Den Helder' onder de kop "Een mistklok op Urk" het volgende artikel: "De minister van marine heeft onlangs aan den gemeenteraad van Urk een schrijven doen toekomen betreffende de waarschijnlijke plaatsing eener mistklok op dit eiland, zoolang reeds een wensch van schipperij en visscherij. In het belang der visschers was een plaatsing op den westelijken havendam de aangewezen plaats, doch de minister meende daaraan geen gevolg te kunnen geven, aangezien hem bij onderzoek gebleken was dat in het belang de scheepvaart op de Zuiderzee voor het geven der mistseinen een plaats in de nabijheid van den vuurtoren beter geschikt voorkomt. Thans worden vanwege het departement van marine pogingen aangewend om in de nabijheid van den vuurtoren 42 c.A. grond aan het rijk af te staan tot het plaatsen van bedoelde mistklok. Aangezien deze pogingen met bekwamen spoed worden behandeld, is het te verwachten dat binnenkort aan een vaak uitgesproken wensch van visscherij en schipperij voldaan zal worden". Bij de vuurtoren werd dat jaar een vierzijdige opengewerkte opstand gebouwd waar boven in de nok een mistbel hing die 620 kg woog en 20 slagen per minuut ten gehore bracht. De lichtwachter stelde de mistklok in werking.

In 1918 was de mistbel niet meer toereikend voor de moderne scheepvaart en werd vervangen door een misthoorn die aan de kuip van het lichthuis werd aangebracht. Voor de misthoorn werd vlak naast de vuurtoren een motorkamer gebouwd die plaats bood aan een Bronsmotor, een luchtketel, koel-en olievaten. De motor zorgde voor de aandrijving van een compressor die op haar beurt de lucht naar een luchtketel stuwde tot een druk van ongeveer 8 bar. Die hoge druk was noodzakelijk voor een snel en langdurig functioneren van de misthoorn. De lucht stroomde langs een membraan, een trilplaatje in de hoorn, waardoor een hard, vérdragend geluid ontstond. Ter voorkoming van oververhitting van de motor waren twee koelvaten aangesloten. Als de temperatuur te hoog opliep volgde automatisch overschakeling naar het tweede koelvat. Bron: vuurtorens in Nederland

In 1952 werd de misthoorn vervangen door een nautofoon, een combinatie van twee membraan zenders die op een houten paal gemonteerd waren. In het gebouw naast de vuurtoren waren twee omvormers geplaatst die dienden om van de spanning uit het lokale elektriciteitsnet de geschikte spanning voor de membraan zender te maken. In 1962 werd de motorkamer gesloopt en vervangen door de huidige noordelijke aanbouw. Dit gebouw bood onderdak aan de voedingsbron van de nautofoon op de steenglooiing, de verlichting op de stormseinpaal, de cv-ketel en de elektrische installatie voor de vuurtoren.

De toenmalig vuurtorenwachter Jan Jansz. Schraal (1879-1965) schakelde, als er mist op komst was en als het zicht dan minder dan 2 km werd, de nautofoon in. De lichtwachter gebruikte de nautofoon ook om schepen die dreigden vast te lopen op 'de Vormt', een zandplaat die voor de ingang van de haven ligt, te waarschuwen. Met de nautofoon seinde hij het U-teken, kort, kort, lang, dat betekent; u vaart een gevaarlijke koers en daarna tekens voor 'bakboord' en 'stuurboord'. Zo loosde Jan Schraal bijna dagelijks de schepen om de zandplaat heen. Bron: Trouw 24-8-1961 In 1988 werd de vuurtoren voor het laatst 24 uur per dag door een lichtwachter bemand. Daarna werd de bediening van de toren, evenals de bijbehorende misthoorn, geautomatiseerd. Door de moderne navigatiemiddelen zoals radar en GPS werd de nautofoon overbodig. In 2001 is hij buiten werking gesteld. 

De Bronsmotor, die in de motorkamer van de misthoorn stond, is bewaard gebleven en bevindt zich in het Appingedammer Bronsmotoren Museum. Bron: Schokland door de eeuwen heen

Laatste Update zondag, 08 juli 2018