Kerkje aan de Zee

Plaats: Urk

Locatie: Prins Hendrikstraat 1

Maker: Johan Samuel Creutz

materiaal: baksteen

Jaar: 1786

Beschrijving:

Dit kerkje is het oudste kerkgebouw van Urk. Het is een geschenk van de gemeente Amsterdam en werd ontworpen door de Amsterdamse stadsarchitect Johan Samuel Creutz. Het werd herbouwd in 1786 voor een bedrag van ongeveer 6800,- euro. De reden van de herbouw was dat het kerkje dat omstreeks 1600 gebouwd was, erg bouwvallig was geworden dat het moest worden afgebroken. Ongeveer in 1630 was het eiland Urk zo afgekalfd dat het kerkje op een eiland voor de kust was komen te liggen en alleen wadend door het water of per bood bereikbaar was. Het kerkje is regelmatig herbouwd. Boven de deur van de huidige kerk prijkt het wapen van Amsterdam met daaronder een gedenksteen. Hieruit blijkt de verbondenheid van het eiland met Amsterdam. Het eiland Urk is vele tientallen jaren het eigendom van de stad Amsterdam geweest. Amsterdam was in die jaren het belangrijkste handelscentrum ter wereld. Vele schepen voeren jaarlijks hun koopwaar af en aan en passeerden daarbij Urk. Voor de zeevaart naar Amsterdam was Urk een belangrijk punt in de Zuiderzee.

De kerktoren heeft een achthoekige bovenbouw met een piramidevormige spits. In de toren hangt een volslag luidklok uit 1461. Of deze destijds voor Urk is gegoten, of dat hij van een andere kerk afkomstig is, is niet bekend. Op de toren staat een kruis met daarboven een gouden haan. Het kruis is het symbool van het christendom, Jezus is aan het kruis gestorven. De haan herinnert ons aan Petrus, de volgeling van Jezus, die toen Jezus 's nachts gevangen werd genomen, drie keer heeft beweerd hem helemaal niet te kennen voordat de haan drie keer had gekraaid. Zo is de haan het symbool geworden van de grilligheid van de mens. Daarom is de haan op de toren ook een weer- of windhaan. Hij keert met het draaien van de wind, net zoals de mensen vaak gemakkelijk van mening veranderen als het hen beter uitkomt. De kerk en de toren zijn in 1988/1989 volledig gerestaureerd.

Sinds 1905 heeft de kerk maar liefst 4 orgels binnen haar muren gehad. In 1988 kreeg de kerk de beschikking over een instrument van de firma L. Van Dam en Zonen te Leeuwarden. Dit orgel is in 1901 gebouwd voor de Hervormde Kerk te Munnikeburen. Nadat de kerk was gesloten is het orgel verkocht aan Urk. In het Kerkje aan de Zee hang, evenals in andere kerken op Urk, een aantal  scheepsmodellen. Deze modellen symboliseren de levensreis van de mens.

Architect

Johan Samuel Creutz is in 1747 in Berlijn geboren. Hij heeft vijf jaar in Leiden gestudeerd bij professor Allamand die wiskunde en wijsbegeerte studeerde. In 1772  werd Creutz aangenomen als onderdirecteur der stadsbouwwerken (stadsarchitect) van Amsterdam. Van 1777 tot 1787 was hij daar directeur. Op 29 oktober 1773 treedt hij in het huwelijk met Charlotte Françoise de Mey. In juni 1787 neemt Creutz ontslag als directeur stadsbouwwerken en vertrekt naar Rusland waar hij zich had aangemeld als majoor bij de genie. Zijn vrouw en dochter liet hij in Amsterdam achter. Creutz is waarschijnlijk in 1815 gestorven.