Lichtwachterswoning

Lichtwachterswoning
Lichtwachterswoning Lichtwachterswoning Lichtwachterswoning Lichtwachterswoning Lichtwachterswoning Lichtwachterswoning

Plaats: Schokland

Locatie: Vluchthavenpad 1

Maker: Rijkswaterstaat

materiaal: baksteen, hout

Jaar: 1901


Beschrijving:

In 1859 liet Koning Willem III Schokland ontruimen omdat het eiland te vaak door overstromingen werd geteisterd, waarbij huizen met hun bewoners in de golven verdwenen. Om te voorkomen dat de Schokkers na de ontruiming terug zouden keren werden de woningen afgebroken. Met de ontruiming werd het bestaan van de haven onderwerp van een felle discussie. Rijkswaterstaat wilde de haven ontmantelen. Dat dit niet zo ver gekomen is is te danken aan de Zwolse koopman en oud schipper Willem Jan Schuttevaer. Hij maakte zich sterk om de haven van Emmeloord als vluchthaven voor de scheepvaart te behouden. In mei 1861 werd door minister van Binnenlandse zaken Mr. J.P.P. baron Zuylen van Nijevelt bepaald dat de haven zou blijven bestaan. 
 
Onder verantwoordelijkheid van de toenmalige minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid ir. Cornelis Lely werd op 19 september 1900 besloten om een nieuwe dienstwoning voor de havenmeester annex lichtwachter te bouwen aan de haven van Emmeloord. Het ontwerp is gemaakt door Rijkswaterstaat. De Rijkswaterstaat was jarenlang niet alleen waterbouwer maar tevens rijksbouwmeester die overheidsgebouwen en andere gebouwen met openbare functie neerzette. Vanaf 1880 worden de gebouwen uitgevoerd in de Nederlandse neorenaissancestijl, een stijl die gekenmerkt wordt door bakstenen trapgevels, rijk versierd met natuurstenen speklagen, blokken en ornamenten. 
 
De bouw van de Lichtwachterswoning werd gegund aan een aannemer uit Zwolle voor een bedrag van ƒ 4.960,- (€ 2250,-). Vanwege de veenachtige bodem zijn er voor de fundering maar liefst 67 palen van 8 m lengte de grond in geheid. Het in 1901 opgeleverde, in rode baksteen opgetrokken woonhuis staat op een rechthoekig grondplan van 10 x 7,80 m onder een met grijze boulet- of kruispannen gedekt zadeldak. De naam kruispan is afkomstig van de gekruiste ligging van de dakpannen, een rij pannen wordt een halve pan verschoven ten opzichte van de onder- en bovengelegen rij. De kopgevels van de woning hebben een schoudergevel, een tuitgevel waarbij de schuine kanten worden onderbroken door horizontale platen, de schouders. De boogtrommels boven de ramen en deuren zijn ingevuld met mozaïek in rode en gele baksteen. In de plint van de zuidelijke muur heeft Rijkswaterstaat een herdenkingsteen ingemetseld die herinnert aan de stormramp van 1916.
 
Jan Spit was de laatste lichtwachter die samen met zijn vrouw Jentje het huis bewoonden. Spit was zijn loopbaan op Schokland op 1 september 1921 begonnen als kantonnier op Middelbuurt waar hij werd belast met de bediening van de zelfregistrerende peilschaal, die in 1876 op de zuidpunt was geplaatst. In 1923 werd hij eerste havenmeester annex lichtwachter op Emmeloord. Jan Spit verliet Schokland half april 1941 nadat het laatste gat in de ringdijk, dat ten zuidwesten van Schokland lag, op 13 december 1940 was gesloten. 
 
Naast de lichtwachterswoning stond een lichtopstand die rond 1908 gebouwd is. De 10 m hoge stalen lichtopstand verving een houten driepoot met lamp. De lichtopstand verdween toen Schokland na de drooglegging in de Noordoostpolder opging. In 2007 is op Oud Emmeloord een replica van deze lichtopstand geplaatst.
 
De voormalige lichtwachterswoning staat samen met het iets noordelijker gelegen misthoorhuisje op de rijksmonumentenlijst. De voormalige lichtwachterswoning is van groot cultuurhistorisch belang vanwege de oorspronkelijke, onlosmakelijk met de geschiedenis van het voormalige eiland Schokland verbonden functie. - Het huisje heeft architectuurhistorische waarde vanwege de sobere, doch karakteristieke, aan de functie gerelateerde hoofdvorm en vanwege de detaillering. - Het huisje heeft ensemblewaarde als essentieel onderdeel van een groter landschappelijk geheel (het voormalige eiland) en vanwege de specifieke samenhang met de haven en het nabijgelegen misthoornhuisje. - Het huisje heeft vanwege de oorspronkelijke functie tevens zeldzaamheidswaarde. Bronnen: RCE. en  Schokland door de eeuwen heen.
 

Laatste Update zondag, 08 januari 2017