Kerkruïne

Kerkruïne
Kerkruïne Kerkruïne Kerkruïne Kerkruïne Kerkruïne Kerkruïne

Plaats: Schokland

Locatie: Ruïnepad, Zuidpunt

Maker:

materiaal: baksteen

Jaar: 1300 - 1500


Beschrijving:

Op de Zuidpunt vinden we de middeleeuwse kerkruïne van de Oude Kerk van Ens. De kerk is in verschillende fasen tussen 1300 en 1600 gebouwd. Uit onderzoek, dat in 1940 startte, blijkt dat als eerste een klein koor met daarachter een geïmproviseerd kort schip is neergezet. Oudere bakstenen in de fundering wijzen erop dat deze kerk van elders is overgeplaatst naar Ens. Daarna begon men te bouwen aan een zeer grote toren. Deze werd echter breder dan de kerk en het project werd afgeblazen. Later is een passende toren tegen de kerk aangezet. Tenslotte werd de kerk over de gehele lengte naar het zuiden uitgebreid. De uiteindelijke kerk had een hoog koor, een lager schip en een toren zonder dak. Het verhaal gaat dat tot begin 17e eeuw bij duisternis en mist seinvuren op de toren werden ontstoken om schippers en vissers veilig de haven in te loodsen.

Van oudsher bezochten de protestanten (30 % van de bevolking) de middeleeuwse kerk op de Zuidpunt van het eiland, die tot 1717 als gebedshuis in gebruik is geweest. In 1621 wordt vermeld, dat de zee de kerk van Ens hoe langer hoe meer nadert; men besluit de kerk te versterken om zo de oudste parochie van de provincie te behouden. In het doopboek staat op het jaar 1717 aangetekend: "10 Aug. is alhier voor de eerste maal naast mijn huis in de nieuwe kerk gepredikt". De nieuwe kerk en pastorie stond op Middelbuurt.

De kerk van Ens op de Zuidpunt, waarschijnlijk getekend door Jacobus Stellingwerf (1667 - 1727)

De kerk van Ens op de Zuidpunt, waarschijnlijk getekend door Jacobus Stellingwerf (1667 - 1727)

De kerk op Zuidpunt werd niet gesloopt en bleef tot in de 19e eeuw als kerkhof in gebruik. Rond 1820 werd het vervallen kerkgebouw afgebroken. Het kerkhof trok halverwege de 20e eeuw de aandacht van archeologen en volkenkundigen. In 1940 werden de stoffelijke resten opgegraven voor wetenschappelijk onderzoek. Verondersteld werd dat de oude raskenmerken nog herkenbaar moesten zijn omdat eilandbewoners door hun isolement meestal onvermengd bleven. Het onderzoek heeft echter geen nieuwe inzichten opgeleverd.

In 2002 is de ruïne van de kerk gerestaureerd. Als uitgangspunt voor de restauratie is gekozen voor conservering en niet voor reconstructie. De kerk was in de afgelopen 150 jaar ‘verworden’ tot een ruïne, maar zelfs de fundamenten dreigden uiteen te vallen. De afdekplaten die over de contouren van de kerk neergelegd waren, bespoedigde het verval. De betonplaten zijn voorzichtig weggehaald en de fundering is in oude stijl gerestaureerd. Tijdens de restauratie zijn nieuwe grafkelders in de kerk geplaatst. De opgegraven beenderen zijn, in het voorjaar van 2003, in het hart van de kerk herbegraven. Als herinnering werd een gedenksteen onthuld.

Vanwege de oudheidkundige- en kunsthistorische waarde is de terp Zuidpunt met de gerestaureerde kerkfundering in 1980 ingeschreven in het Rijksmonumentenregister.

Laatste Update woensdag, 25 mei 2016