Vrachtschip NR4

 Vrachtschip NR4
 Vrachtschip NR4  Vrachtschip NR4

Plaats: Luttelgeest

Locatie: Uiterdijkenweg 8

Maker:

materiaal: hout

Jaar: 16e eeuw


Beschrijving:

In 2004 stapt de eigenaar van kavel NR4 over op de teelt van bloembollen. Werd tot die tijd alleen de toplaag geploegd, nu was diepploegen nodig om de grond te verbeteren. Bij diepploegen wordt tot 2 meter diep geploegd om de onderliggende kleilaag naar de oppervlakte te brengen. Tijdens dit diepploegen werd scheepshout aangeploegd. Het jaarringonderzoek van dit aangetroffen hout laat zien dat het om hout uit het midden en noorden van Zweden gaat met kapdatums tussen 1568 en 1599. De herkomst van het hout is opmerkelijk omdat kleinere vrachtschepen die voor lokaal gebruik zijn over het algemeen gebouwd werden van hout uit de nabije omgeving zoals Westfalen. Het is echter onduidelijk of dit hout afkomstig is van het wrak NR 4. In de omgeving van het wrak zijn meerdere vondsten van scheepswrakken.

In overleg met de boer is besloten een verkennend onderzoek uit te stellen tot nader order, aangezien op het perceel bollen werden verbouwd. In 2009 werden bieten op de kavel ingezaaid, zodat een onderzoek voor de grondeigenaar minder problematisch was. In de zomer van 2009 is door de International Fieldschool for Maritime Archaeology Flevoland het scheepswrak NR4 opgegraven. Het blijkt te gaan om een scheepswrak dat in verschillende fasen beschadigd is geraakt. Allereerst is de constructie uiteengevallen vlak na het vergaan. Waarschijnlijk zijn toen al de zijden van het wrak losgeraakt van het vlak (de bodem) en de stevens, die beide niet zijn aangetroffen. Alleen in het achterschip is aan bakboord nog een deel van de zijde bewaard gebleven. Voor het overige is alleen de bodem van het schip nog aanwezig. Deze is twee keer geraakt bij het leggen van drainagebuizen. Voor het eerst in de jaren vijftig van de vorige eeuw, tijdens het leggen van keramische drainagebuizen en vervolgens is in de jaren 1990 een plastic drainagebuis door het vlak getrokken. Het diepploegen was de laatste aanslag op het wrak. De ploeg blijkt om de 90 cm door het wrak te zijn getrokken.

Het schip is overnaads gebouwd. Om te zorgen dat het schip wel waterdicht bleef zijn de ruimtes tussen de planken opgevuld met mos, dat uitzet als het nat wordt en zo de naden afdicht. Dit wordt breeuwen genoemd. Behalve het breeuwsel zelf, zijn ook de dunne latjes gevonden waarmee het werd afgedekt en op zijn plaats gehouden. Ook het breeuwijzer dat gebruikt werd om het mos in de naden te slaan is in het achterschip teruggevonden. Opvallend is het vele voorkomen van spinthout (buitenste nog zachte deel van een boom). Meestal wordt het spinthout verwijderd omdat het snel gaat rotten. Duidelijk is dat niet de beste kwaliteit hout voor de bouw van het schip is gebruikt.

De voorlopige conclusie is dat het gaat om een middelgroot vrachtschip van maximaal 15 x 4 meter, mogelijk bestemd voor het transport van turf. Ondanks het ontbreken van beide stevens, is van het overgebleven materiaal net voldoende over om een model te maken. Het vlak van het gevonden schip loopt zowel aan de voor- als achterkant spits toe en vertoont daarmee enige gelijkenis met een praam.

In het schip is een muntje uit 1581 gevonden. In en rondom het wrak is aardewerk aangetroffen waaronder een complete baardmankruik, genoemd naar het bebaarde mannetje dat erop staat afgebeeld. Het aardewerk dateert uit de 16e eeuw. De datering van beide vondsten maakt het aannemelijk dat het vrachtschip in het midden van de 16e eeuw gebouwd is.

In de tachtigjarige oorlog is Steenwijk van 1582 tot 1592 in handen van de Spanjaarden. De schansen van Kuinre, Blokzijl en Zwartsluis dienden als basis voor de troepen van Prins Willem van Oranje, van waaruit pogingen werden ondernomen om Steenwijk te bevrijden. Het wrak NR 4 kan een rol hebben gespeeld in dit conflict, of in de nasleep hiervan, hoewel daarvoor geen concrete archeologische aanwijzing bestaat. Op kavel NR4 is een smeedijzeren kanon met korte loop gevonden, maar of dit van de NR4 afkomstig is of van een wrak elders op de kavel blijft vooralsnog de vraag.

Laatste Update zaterdag, 18 november 2017