Nagele

Nagele

Cultureel erfgoed in Nagele

Architectengroep 'De 8' werd in 1927 in Amsterdam opgericht. Voorzitter Ben Merkelbach was bevriend met A.D. Van Eck, het toenmalige hoofd van de afdeling bouwkunde van de Directie Wieringermeer afdeling Noordoostpolder. De 8 was op zoek naar ideeën die op de congressen van CIAM ingebracht konden worden. Merkelbach vroeg Van Eck om een dorp dat De 8 als studieproject kon ontwerpen. 
 
CIAM propageerde het zogenaamde Nieuwe Bouwen. Deze architectuurstroming behelsde een radicaal nieuw antwoord op de voortschrijdende woningnood, onhygiënische volkshuisvesting en een ongebreidelde groei van steden. De CIAM-leden ontpopten zich tot fervent voorstanders van open bebouwingswijze, dat wil zeggen woonblokken als stroken met gevels op het oosten en het westen voor een optimale toetreding van zonlicht. Tevens pleitten zij voor een scheiding van de belangrijkere functies - wonen, werken, verkeer en recreatie - in de stad. De leden van CIAM kwamen om de twee jaar bijeen. Tijdens de congressen presenteerden alle deelnemende landen hun nieuwe ideeën op het gebied van de volkshuisvesting en stedenbouw.

Van Eck stelde een programma van eisen beschikbaar voor een nieuw te stichten dorp, met het vooruitzicht het dorp te realiseren als de studie levensvatbaar zou zijn. De opdracht luidde als volgt: een dorp met 300 woningen, 3 kerken, 3 scholen, een café-restaurant, een smederij, enkele winkels, een industrieterrein, een paar sportvelden en een begraafplaats. In 1947 werd de werkgroep Nagele opgericht waarin de architecten G. Rietveld, A. van Eyck, C. van Eesteren, J. Niegeman, M. Kamerling, A. Bodon, H. Salomonson en landschapsarchitecte M. Ruys zitting namen. Begin 1949 keurde de Directie Wieringermeer het eerste definitieve ontwerp voor Nagele goed. Op het 7e CIAM congres in Bergamo, dat gewijd was aan de 'menselijke nederzetting', presenteerde zij hun ontwerp voor een eigentijds dorp in de Noordoostpolder. 

In 1952 gaf De Directie aan dat het aantal te bouwen huizen steeg van 300 naar 500 en dat de bouw van Nagele in 1954 moest starten. De werkgroep Nagele ging weer aan de slag. De werkgroep breidde zich uit met leden van de Rotterdamse architectenvereniging Opbouw. Hierdoor raakten architecten als J. Bakema, R. Romke de Vries, landschapsarchitect W. Boer  en de sociaal geograaf H. Hovens Greve bij het ontwerp betrokken. Tijdens deze tweede ontwerpfase besloot de werkgroep het definitieve ontwerp uit 1949 als uitgangspunt te nemen voor een nieuw ontwerp. De architecten Van Eyck en Van Ginkel maakten het definitieve ontwerp voor Nagele dat in januari 1954 door de minister van Verkeer en Waterstaat, Jacob Algera, werd goedgekeurd. In dit plan zijn de woningen als zeven woonhoven rondom de ringweg gegroepeerd. Ieder woonhof bestaat uit stroken laagbouw met eigen tuinen rondom een gemeenschappelijk grasveld. In 1954 was het stedenbouwkundig plan voor het langswegdorp Nagele gereed. De tussen 1954 en 1962 gebouwde architectuur werd hoofdzakelijk ontworpen door modernistische architecten. Vanaf 1962 lag de bouw van Nagele stil. De Directie Wieringermeer maakte een plan voor de voltooiing van het dorp, waarin de opzet van Nagele kleine wijzigingen onderging en droeg de verantwoordelijkheid voor de verdere bouw over aan de nieuwe gemeente Noordoostpolder. De Lucernehof en de Gerstehof werden in 1967 gebouwd volgens het gestandaardiseerde VANEG-systeem, een montagebouwmethode voor laagbouwwoningen met geprefabriceerde betonelementen die op het werk gemonteerd worden. Woningen van dat type, evenals ouderenwoningen, zijn ook nog in de andere hoven gebouwd. De Tarwehof is ook van latere datum. Hier staan door particulieren gebouwde bungalows en twee-onder-een-dakwoningen van Atelier voor Architectuur Schouten en De Jonge.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft dertig wederopbouwgebieden geselecteerd uit de periode tussen 1940 en 1965. In deze periode is een groot deel van Nederland opnieuw ingericht. Het dorp Nagele is één van deze gebieden omdat het een schoolvoorbeeld is van het Nieuwe Bouwen. Nagele is uniek omdat er geen ander dorp in Nederland is waar alle belangrijke architecten van het Nieuwe Bouwen samen een ‘ideaaldorp’ maakten. 

Klik op de foto's om naar de beschrijving te gaan.

 


Object: Basisscholen

maker: Aldo van Eyck / P.D. van Ginkel

jaar: 1956 - 1957

Object: Begraafplaats

maker: Mien Ruys

jaar: 1956

Object: Diepvrieskluis

maker:

jaar: 1958

Object: Gereformeerde kerk

maker: Johannes van den Broek / Jaap Bakema

jaar: 1959 - 1960

Object: Gereformeerde kerk vrijgemaakt

maker: Wouter van der Kuilen

jaar: 1961
Het
Object: Het "Nieuwe Bouwen"

maker: 'de 8' / 'Opbouw'

jaar: vanaf 1954

Object: Karwijhof

maker: L. Stam-Beese, E. Groosman

jaar: 1958

Object: Nederlands hervormde kerk

maker: Wouter van der Kuilen

jaar: 1959-1960

Object: Rietveldwoningen

maker: G. Rietveld en J. Rietveld

jaar: 1956

Object: R.K. St. Isidoruskerk

maker: Theo Taen / Thomas Nix

jaar: 1960 - 1962
Laaste Update donderdag, 23 februari 2017