Luchtwachttoren

Plaats: Ens

Locatie: Ramsweg

Maker: M. Zwaagstra

materiaal: beton

Jaar: 1953

Beschrijving:

Aan de Ramsweg in de Noordoostpolder staat één van de weinige overgebleven luchtwachttorens van de in totaal 139 exemplaren die in de periode van de "Koude Oorlog" tussen 1950 en 1960 in Nederland zijn gebouwd. De 10,50 m. hoge toren is een dichte betonconstructie van prefab-elementen gebouwd in de zogenaamde Raat-bouwtechniek. De vrijwel gesloten toren kreeg in 1980 bij de inrichting tot uitzichttoren een stalen overkapping.

Met de "Koude Oorlog" (1945-1989) wordt de spanning tussen de twee grootste landen van de wereld, de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten, bedoeld. De "Koude Oorlog" leidde tot de opbouw van een infrastructuur om op een eventuele nieuwe oorlog voorbereid te zijn. In 1950 wordt het Korps Luchtwacht Dienst (KLD) opgericht. Er zijn aanvankelijk acht luchtwachtgroepen: Deventer, Amersfoort, Breda, Alkmaar, Rotterdam, Leeuwarden, Groningen en Eindhoven.  De KLD zet een net van 276 waarnemingsposten over heel Nederland op, waarbij zoveel mogelijk gebruikgemaakt werd van reeds bestaande torens en hoge objecten. De maximale afstand tussen de torens bedroeg 16 km, omdat 8 km de maximale afstand was waarop vliegtuigen gehoord konden worden. Elke toren werd bemand met twee waarnemers die met een kijker naar laagvliegende vliegtuigen speurden. Onverhoedse luchtaanvallen konden op deze manier vroegtijdig ontdekt worden. In de periode 1951-1960 werden nog eens 139 nieuwe torens bijgebouwd. Deze posten werden geproduceerd in de zogenaamde raatbouwtechniek, de torens lijken dan ook op een enorme honingraat.

De toren in Ens is afwijkend omdat die geen uitkragende bovenkant bezit. Waar bij de andere torens slechts het onderste deel van de betonnen raten met betontegels gevuld werden, heeft die bij Ens een geheel dichte constructie met slechts enkele open raten.

Door de voortschrijdende techniek op het gebied van luchtruimwaarneming worden de diensten van de KLD op den duur overbodig. Op 1 juni 1968 worden de laatste twee nog functionerende luchtwachtgroepen in Leeuwarden en Alkmaar ontbonden. Moderne vliegtuigen en geperfectioneerde radarsystemen bewaken voortaan het Nederlandse luchtruim.

Een paar van de karakteristieke luchtwachttorens in Nederland, waaronder die ten zuiden van Ens, werden van de sloop gered. In 2008 heeft de toren een opknapbeurt gekregen.

Architect

Marten Zwaagstra werd op 15 augustus 1895 in Schoterland geboren. Architect Zwaagstra heeft in de jaren 50 van de twintigste eeuw het standaardontwerp gemaakt van de luchtwachttorens die in geheel Nederland zijn gebouwd. De torens zijn opgetrokken uit transparante 'prefab' betonelementen volgens het 'raatsysteem', hiervoor richtte Zwaagstra in 1950 de NV Raatbouw op. De productie en de constructie van de luchtwachttorens werden uitbesteed aan de NV Schokbeton in Kampen, die kans zag om binnen tien maanden 1.500 meter toren af te leveren.

Op 31 juli 1988 overleed Zwaagstra te Katwijk aan Zee.