Kuinderschans

Kuinderschans
Kuinderschans

Plaats: Kuinre

Locatie: Overhavendijk, Hopweg

Maker:

materiaal: aarde

Jaar: 16e eeuw


Beschrijving:

Filips II werd in 1555 koning van Spanje. Van zijn vader Karel V erfde hij alle graafschappen en hertogdommen in de Nederlanden, waar het protestantisme in opkomst was. Filips II wilde dat in al zijn gebieden dezelfde wetten en regels werden gehandhaafd en dat iedereen in zijn land katholiek werd. In het noorden van de Nederlanden woonden veel protestanten die Filips II liet oppakken en veroordelen. In 1565 kwamen enkele Hollandse edelen in een kasteel in Vianen bij elkaar om de ontstane situatie te bespreken. De edelen stelden een 'Smeekschrift' op, waarin verzachting van de inquisitie gevraagd werd. Filips II ging niet akkoord. De mensen in de Nederlanden kwamen in opstand. Van augustus tot oktober 1566 vond de Beeldenstorm plaats waarbij de protestanten o.a. schilderingen, beelden, boeken en ramen in de rooms-katholieke kerken en kathedralen vernielden. Als reactie hierop stuurde Filips II een leger onder leiding van Hertog Alva naar de Nederlanden om de Beeldenstormers de kop in te drukken. Onder aanvoering van Willen van Oranje begon in 1568 een oorlog tegen Spanje die tachtig jaar zou duren. De Noordelijke Nederlanden vochten hierin mee, de Zuidelijke Nederlanden wilde bij Spanje blijven.

Omdat Kuinre op een strategische plaats lag, enerzijds bij de monding van de Kuinder in de Zuiderzee en anderzijds aan de enige doorgaande landweg van Lemmer naar Vollenhove, raakte het verwikkeld in de strijd tussen Spaanse en staatsgezinde troepen. In 1572 wierpen de Spanjaarden onder leiding van de Spaanse stadhouder van Friesland Caspar de Robles rondom de kerk van Kuinre een schans op. Het verdedigingswerk dat uit aarde wallen bestond besloeg een onregelmatig vierkant met uitspringende punten, bastions genaamd. De schans werd omringd door een gracht. Het bolwerk moest de passage over de zeedijk en een aanval vanaf de Zuiderzee blokkeren. In 1572 werd de Kuinderschans veroverd door de geuzen. In de loop van de jaren wisselde de schans enkele malen van bezetter tot het in 1580 definitief in handen kwam van het staatsgezinde leger. Na de aanleg van de schans van Zwartsluis en Blokzijl en de verovering van Steenwijk door de opstandelingen liet Diederik Sonoy, die gouverneur van Noord-Holland was en aanvoerder van de Geuzenvloot, in 1581 de Kuinderschans uitbouwen tot een onregelmatig vijfhoekige schans. Na deze wijzigingen kon de burcht het moderne geschut en de bijbehorende nieuwe tactieken van belegering beter weerstaan. Met de vrede van Münster in 1648 kwam een eind aan de tachtig jaar durende strijd tegen het Spaanse gezag.

   

Kaarten van de Kuinderschans uit de Robles Atlas 1572

De kaarten uit de Robles Atlas doen verslag van de strijd die Casper de Robles in 1572 voerde tegen de geuzen. Op de kaarten is de inname van de Kuinderschans weergegeven. De geuzen voeren op verschillende scheepstypen; er is een grote, zeegaande driemaster zichtbaar op het meest oostelijke gedeelte van de kaart. Naast de boot ligt een kleinere sloep die mogelijk lading aan het overbrengen is, wellicht is de driemaster het voorraadschip. Ten oosten van de zeegaande driemaster liggen verschillende soorten getuigde vrachtschepen en galeien waarin mensen zitten. De geuzen vallen via de dorpszijde aan, waarschijnlijk omdat hier de ingang van de schans lag. Daarnaast zullen er op deze locatie aanlegsteigers hebben gelegen voor de overslag van goederen; het is makkelijker om via deze steigers soldaten aan land te brengen. Bij deze losplaats zijn op de kaarten de geuzen afgebeeld. Om de vijand af te weren proberen de Spanjaarden vanaf de schans de schepen op open zee tot zinken te brengen door te schieten met een kanon, zoals zichtbaar is op de zwart-wit kaart. De soldaten van de Robles vluchten langs de zeedijk richting het noorden. Bron: Grondsporen 13, Zwaar gehavend wrak voor de kust van Kuinre. Definitief onderzoek van scheepswrak op kavel R 4 in de Noordoostpolder.

De Kuinderschans maakte onderdeel uit van de Friese Waterlinie. Deze verdedigingslinie bestond uit 9 schansen en liep van Kuinre langs de Kuinder of Tjonger, en de Linde tot aan Friesepalen. Het militaire belang van de Kuinderschans eindigde in het rampjaar 1672. Tijdens de Tweede Münsterse Oorlog (1672-1674) werd de Republiek door verschillende andere staten bedreigd, met name door Münster, Keulen, Frankrijk en Engeland. De schans in Kuinre werd op 26 juni 1672 door het leger van Bernhard von Galen, bisschop van Münster, veroverd. Dankzij hevig verzet vanaf de Friese waterlinie kon de bisschop van Münster niet naar het noorden doortrekken. Eind 1672 verlieten de Münsterse troepen de Kuinderschans nadat ze de versterking en de kerk hadden verwoest. In 1673 verwachtte men echter een nieuwe aanval. De Friese stadhouder Johan Maurits van Nassau-Siegen liet de Friese Waterlinie verder versterken. De schans bij Slijkerburg werd vergroot, die van Heereveen en Kuinre verbeterd. Op 23 augustus organiseerde de troepen van de bisschop van Münster weer een aanval en belandden achter de linies. Op 29 augustus kwam er echter een zware noordwesterstorm opzetten die het water in de Linde hoog opjoeg. De Münsterse troepen trokken zich in paniek terug. In oktober 1673 werd de vrede getekend.

In 1701 werden de dijken ten westen van Kuinre door een stormvloed vernield. Ook eind 1703 was er een zware storm, die schade veroorzaakte aan de dijk tussen Kuinre en Slijkenburg. Omdat de zeedijk te weinig bescherming bood kreeg Kuinre met financiële steun van de provincie Overijssel in 1710 een omkading. Zo ontstond de buitenpolder die vrijwel elke winter overstroomde. De Kuinderschans viel ten prooi aan de oprukkende zee. Wat restte werd in 1743 doorgraven ten behoeve van een nieuw scheepsdiep.

Tijdens inventariserend veldonderzoek door het bureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuurhistorie en Cultuurhistorie (BAAC) in 2004 aan de Overhavendijk in Kuinre werd de noordelijke gracht van de Kuinderschans aangetroffen. Hoewel de schans eeuwenlang onder water had gestaan bleek dat hij zich nog in een redelijke conditie bevond. Door het spoor van de gracht te volgen konden de archeologen de vorm van de schans nauwkeurig in beeld brengen. Daarnaast konden ze aangeven waar de bastions hadden gestaan en hoe groot die waren. In het gebied hebben de onderzoekers ook kanons- en musketkogels aangetroffen. Wapentuig is er niet gevonden. Bij het verdedigingswerk werd ook een deel van een gebouw en resten van water- en beerputten aangetroffen die slechts 40 cm onder het maaiveld lagen. In de beerput zijn tegels en potten gevonden uit de 12e t/m de eerste helft van de 18e eeuw. In het gemeentehuis Rams Woerthe in Steenwijk kan men de gevonden voorwerpen bewonderen. Het terrein van de Kuinderschans ligt voor een derde in Overijssel, voor twee derde in de Noordoostpolder. In het gebied van Overijssel is na de opgraving een woningwijk gerealiseerd, in de Noordoostpolder heeft de grond een agrarische bestemming.

Bron afbeelding Kuynder-schans: Atlas van Loon 1649

Laatste Update maandag, 17 april 2017