St. Hubertuskerk

St. Hubertuskerk

Plaats: Tollebeek

Locatie: Vossenburcht 7

Architect: Herman van Wissen

materiaal: bak-, breuksteen, beton, hout, glas

Jaar: 1960-1962


Beschrijving:

Tussen 1960 en 1962 werd de Rooms Katholieke kerk van Tollebeek gebouwd naar een ontwerp van architect Herman van Wissen. De kerk werd op 10 juli 1962 ingewijd door de bisschop van Groningen, mgr. P.A. Nierman en kreeg de naam H. Hubertus, die als patroonheilige van de jacht (jagers) wereldwijd vereerd wordt. Hubertus was een edelman die leefde in de Ardennen. In 683 schond Hubertus de Goede Vrijdag door op jacht te gaan. Hij zag een groot hert en joeg er met zijn honden achteraan. Toen hij het hert wilde neerschieten verscheen er een stralend kruis tussen het gewei en een stem zei: “Hubertus waarom verlies je je tijd in dergelijke bezigheden. Als je je niet bekeert zul jij ter helle varen”. Hubertus bekeerde zich en werd in 700 bisschop van Maastricht en in 722 de eerste bisschop van Luik. 

De zaalkerk is gebouwd in de voor Van Wissen typische modernistische trant. Twee forse muren met rondlopende hoeken sluiten de rechthoekige kerkruimte in. In de muur zijn twee openingen, één voor de ingang en één voor een raam. Het kerkgebouw is opgetrokken van grijze bakstenen en Grauwacke breuksteen, een natuursteen uit Duitsland. De bijgebouwen zijn opgetrokken van gele waalstenen die gemaakt zijn van door de Rijn aangevoerd kleislib, afkomstig uit de omgeving van de rivier de Waal. Het flauw hellend dak is gemaakt van asfalt en grint en ligt boven één van de muren waardoor daar een lichtstrook vrijkomt die gevuld is met glas-in-lood vensters. Ruimtewerking en lichtwerking zijn van groot belang voor het karakter van het kerkinterieur. De kerk heeft een losstaande taps toelopende kerktoren van 16 m hoog. In de open betonnen toren hangen 3 bronzen luidklokken die boven elkaar geplaatst zijn.

In de Rooms-katholieke kerk was in de wederopbouwperiode een proces gaande waarbij de rituelen en de aankleding van de kerk werden vereenvoudigd. In de naoorlogse katholieke kerkgebouwen werd minder monumentale kunst toegepast. De architect had in zijn kerkontwerp inventieve oplossingen voor baksteenverwerking, raampartijen en dominante plafondwelvingen bedacht waardoor voor het aanbrengen van kunstwerken geen muurvlak beschikbaar bleef of de architectuur zou aantasten. Een andere reden voor het weglaten van monumentale kunst was het vasthouden van de aandacht op het liturgisch centrum. Het altaar verschoof steeds verder de kerkruimte in zodat deze goed zichtbaar werd voor de gelovigen. Architect Herman van Wissen koos voor een sober en sfeervol interieur. Het licht valt spaarzaam binnen door een strook gekleurd glas bovenin de linker zijwand, een strook matglas langs de rechter bovenzijde en door een vlak van gebrandschilderd glas in de rechterwand terzijde van het altaar. De liturgische hoofdelementen als altaar en communiebanken zijn door de architect zelf ontworpen. Eenvoudig van vorm, maar in edel materiaal als natuursteen uitgevoerd. Achter het hoofdaltaar staat tegen de achterwand een bij-altaar, met daarop de letters Alpha (Α) en Omega ('Ω). Aan de muur daarboven hangt een kruis van twee zware balken die afkomstig zijn vaan een in de buurt van Tollebeek gevonden scheepswrak. Door het samenhangend ontwerp van de buitenkant van het gebouw, de afwerking en de elementen in het interieur kan de St. Hubertus kerk beschouwd worden als Gesamtkunstwerk (totaalontwerp),

Het orgel werd in 1962 door orgelbouwer Jan Vermeulen in serie gebouwd, gelijk met de orgels voor de R.K. kerk in Nagele en Espel. Aan dezelfde muur als het orgel hangen sinds 1999, 14 kruiswegstaties die het lijdensverhaal van Christus vanaf zijn veroordeling door de Romeinse procurator Pontius Pilatus tot zijn begrafenis uitbeelden. De expressionistische mozaïeken zijn oorspronkelijk voor de R.K. kerk Verrijzenis des Heren in Espel gemaakt door priester-kunstenaar Jan de Kort (1924 - 2017), Norbertijn van De Essenburgh in Hierden. De Kort heeft de verrijzenis van Jezus als 15e statie aan de traditionele thema's toegevoegd. Toen de parochies Espel, Nagele en Tollebeek werden samengevoegd tot de geloofsgemeenschap De Heilige Geest is de kruiswegstatie in de H. Hubertuskerk opgehangen.

De St. Hubertuskerk vertoont nauw verwantschap met de eveneens door Herman van Wissen ontworpen R.K. St. Franciscuskerk (1962 - 1964) in Leeuwarden. De kerken hebben kenmerken gemeen als de deels gebogen muren, een sterke mate van geborgenheid, lichtval via de smalle vensterband onder het dak, de door boven-strijklicht verlevendigde muren van breuksteen en verder gepleisterde binnenwanden. De kerkontwerpen zijn beïnvloed door de Notre Dame du Haut, een zeer belangrijk hoogtepunt in het oevre van de Zwitsers/Franse architect Le Corbusier. Bron: Katholiek leven in Noord-Nederland 1956-2006

Architect

Hermanus Johannes (Herman) van Wissen is op 27 december 1910 in Groningen geboren. In zijn geboorteplaats studeerde hij aan de MTS bouwkunde (tegenwoordig Academie van Bouwkunst) en kreeg daar les van zijn vader, architect A. L. van Wissen. In de jaren ’30 kreeg hij privé-schilderlessen van de Groninger schilder Jan Derksen en volgde 1936 tot 1938 de opleiding MO tekenen aan academie Minerva in Groningen.

Herman van Wissen was graficus, kunstschilder en architect. Als beeldend kunstenaar werkte hij vooral met Siberisch krijt, aquarel, tempera en olieverf. Hij schilderde en etste vooral landschappen in een figuratief-expressionistische stijl. Zijn ervaring als graficus deed hij op tijdens de drie jaar dat hij in het Grafisch Centrum Groningen werkte. In 1946 ontwierp Herman van Wissen een verzetsmonument voor Groningen in de vorm van een 3,5 m hoge gemetselde poort. Na de Tweede Wereldoorlog ontwierp hij vooral woningbouw. In de tweede helft van de jaren vijftig kreeg hij veel opdrachten voor de bouw en verbouw van katholieke kerken.

Herman van Wissen overleed op 23 april 2000 op 89-jarige leeftijd in Groningen.


Laatste Update zaterdag, 24 juni 2017