De Golfslag

De Golfslag
De Golfslag De Golfslag De Golfslag De Golfslag De Golfslag

Plaats: Emmeloord

Locatie: Smedingplein 2

Architect: Abe Bonnema

materiaal: beton, glas, staal e.a.

Jaar: 1966-1970


Beschrijving:

Aan het Smedingplein staat gebouw de Golfslag dat in opdracht van het Bestuur van de Stichting Verzorgingshuizen Noordoostpolder door architect Abe Bonnema ontworpen is. Het was een voor die tijd heel vooruitstrevend ontwerp. In de optiek van de functionalist Bonnema waren gebouwen gebruiksartikelen die moesten voldoen aan de eisen die de gebruiker stelt. De vorm van het gebouw was het gevolg van de functie die het moest gaan vervullen.
 
De Golfslag is een, op een rechthoekig grondplan gebouwd, complex met 125 appartementen verdeeld over zes woonlagen die op betonnen kolommen zijn geplaatst. Tussen de kolommen zijn de kantoren en de gemeenschappelijke ruimtes gesitueerd. Op het platte dak staat een opbouw met overstekend golvend dak, dat herinnerd aan de voormalige zee. Haaks op het gebouw staat een eenlaags entreegebouw onder plat dak met recreatiezaal. Door het gebruik van betonelementen en het sterk verticale karakter heeft De Golfslag een krachtig en solide voorkomen.
 
Eind jaren' 90 van de twintigste eeuw voldeed het verzorgingshuis niet meer aan de eisen van de tijd. De commissie verzorgingshuizen van de gemeente Noordoostpolder en de Stichting Bouw Bejaardenhuizen (SBB) vonden renovatie te duur. De SBB vroeg toestemmingen het pand te slopen om op dezelfde plek nieuwbouw te plegen. Begin 1977 verleende de rechtbank in Leeuwarden daartoe toestemming. Abe Bonnema tekende hiertegen beroep aan. Hij wilde het gebouw koste wat het kost behouden. "Het zou een historische vergissing zijn om dit gebouw te slopen. De Golfslag is een belangrijk onderdeel van de architectuurgeschiedenis van Emmeloord en Noordoostpolder. Dat moet je behouden." Bovendien heeft het gebouw voor de architect een grote historische waarde. "Dit was het eerste verzorgingstehuis voor de eerste bewoners van de Noordoostpolder."
 
Bonnema beriep zich op artikel 25 van de auteurswet. De architect nam het standpunt in, dat een auteursrechtelijk beschermd gebouw alleen gesloopt kan worden als er sprake is van bouwvalligheid of onbruikbaarheid. De eigenaar is volgens hem verplicht om alles te doen wat nodig is om het in stand te houden. Het gerechtshof in Leeuwarden stelde hem op 17 maart 1997 in hoger beroep in het gelijk. Het Hof liet het antwoord op de vraag of sloop de eer of goede naam van een architect kan schaden ervan afhangen of de eigenaar van het gebouw een goede reden voor sloop heeft. Vernietiging van een auteursrechtelijk beschermd werk is kwetsender voor de maker ervan naarmate zij minder voor de hand ligt. Daardoor zal door derden immers gedacht worden dat de waarde van het ontwerp maar een onbelangrijke rol heeft gespeeld bij de beslissing tot sloop. De reden die SBB voor sloop aanvoerde, waren wel van financiële en functionele aard, maar met, zo zei het Hof, een renovatie zou dezelfde doelstelling verwezenlijkt kunnen worden, zodat het karakteristieke gebouw behouden zou blijven. De stichting had in eerste instantie wel beweerd dat renovatie van De Golfslag vier miljoen gulden meer zou kosten dan sloop en nieuwbouw, maar voor het Hof moest zij erkennen dat renovatie wel wat minder hoefde te kosten. De Leeuwardense raadsheren waren daarom van mening, dat sloop misschien wel voordelen voor de stichting had, maar dat die niet zo groot waren dat het belang van de maker bij de instandhouding ervan daarvoor moest wijken. Bij de daarop volgende vernietiging van het vonnis van de rechtbank maakten zij wel het voorbehoud dat hun beslissing over dit auteursrecht anders zou kunnen uitvallen als zou komen vast te staan dat de aan renovatie verbonden bezwaren zo groot zouden zijn, dat een auteursrechtelijk nadeel van de architect "niet te duchten is". Bron: Cobouw.nl
 
Op basis van hetzelfde ontwerp is in 1971 in Goor verzorgingshuis de Stoevelaar in gebruik genomen. Dit gebouw is met medewerking van architect Bonnema gerenoveerd. Verzorgingshuis De Golfslag werd gesloten. In het voorjaar van 2015 verlieten de laatste bewoners het tehuis. In 2016 is het gebouw verkocht en zal omgebouwd worden tot appartementencomplex met ruim 60 huurwoningen.
 
Architect

Abe Bonnema is op 6 december 1906 in het Friese Stiens geboren. Na zijn opleiding aan de Technische Universiteit in Delft richtte hij in 1957 zijn eigen architectenbureau op. Bonnema bouwde zijn eigen woonhuis met kantoor in Hardegarijp. De tuin werd ontworpen door Mien Ruys, die ook aan andere projecten van Bonnema meewerkte. Het gebouw uit 1961 is tegenwoordig een rijksmonument. 
 
In het begin van zijn loopbaan hield Bonnema zich vooral bezig met woningbouwprojecten. Hij haalde het Franse gietbouwsysteem Outinord, dit is het bouwen met beton dat op de bouwplek zelf gestort wordt, naar Nederland. Door dit innovatieve bouwsysteem kon er 3x sneller gebouwd worden ten opzichte van de traditionele methode. In de laatste twintig jaar voor zijn dood bouwde Bonnema vooral grote kantoorgebouwen. Abe Bonnenema is onder andere bekend geworden met het ontwerp van het kantoor van Nationale Nederlanden in Rotterdam, de Achmea toren in Leeuwarden, het hoofdkantoor van Interpolis in Tilburg het Cascadecomplex in Groningen en de Sociale Verzekeringsbank in Amstelveen. Daarnaast heeft Bonnema een aantal ziekenhuizen ontworpen, zoals in Boxmeer en Sittard en twee idendieke bejaardentehuizen waarvan er één in Emmeloord staat en het spiegelbeeld in Goor.
 
Ir. Abe Bonnema overleed op 9 augustus 2001 op de leeftijd van 74 jaar. Om het gedachtegoed van de Friese architect in ere te houden is een naar hem vernoemde architectuurprijs ingesteld. De Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten bestaat uit twee prijzen: de Abe Bonnema Prijs voor Jonge Architecten en de Abe Bonnema Aanmoedigingsprijs. 

Laatste Update zondag, 08 januari 2017